Nieuw monument op slooplijst

Minister Plasterk heeft 101 gebouwen voorgedragen als monument. Maar voor enkele daarvan dreigt sloop. Zoals voor de Maastrichtse Gemeenteflat.

De Gemeenteflat is het oudste flatgebouw van Maastricht. Hij dateert van 1950, telt negentig woningen en was voor die tijd heel comfortabel: het ontwerp van stadsarchitect Frans Dingemans had een lift, centrale verwarming en een vuilstortkoker.

De Maastrichtse oud-wethouder en architect John Wevers omschrijft de Gemeenteflat als „joyeus”. De combinatie van geprefabriceerd beton en „een heleboel metselwerk” geeft hem een apart karakter, meent hij. „De flat onderscheidt zich in positieve zin van de keiharde bouw uit die jaren, die vooral in de Randstad voorkwam.”

De Gemeenteflat speelde bovendien een opmerkelijke rol in de geschiedenis van de volkshuisvesting in onze stad, vertelt Wevers. „Dingemans’ ontwerp bestond uit zestig kleine woningen voor onvolledige gezinnen. Dat ging tegen de heersende opvattingen in Maastricht in. Het zou wel eens kunnen betekenen dat de bewoners geen kinderen wilden nemen. Later zijn aan de zijkanten dertig grotere appartementen bijgebouwd.”

Afgelopen maandag werd bekend dat de Gemeenteflat op de lijst staat van 101 gebouwen en objecten uit de periode 1945-1958, die volgens minister Plasterk (Cultuur, PvdA) bescherming verdienen en (mogelijk) rijksmonumenten worden. Maar de Gemeenteflat staat ook op de nominatie om te worden gesloopt, in verband met de ondertunneling van de A2. En dat leidt tot discussie in de Limburgse hoofdstad.

In zijn werkkamer op het stadhuis zegt Wim Hazeu, behalve wethouder Monumentenzorg ook voorzitter van de Stuurgroep A2, dat de beslissing over de Gemeenteflat pas valt als de Europese aanbesteding van het project over anderhalf jaar bekend is. „Misschien bedenken de bouwconsortia een geniale oplossing om de flat te sparen. Diep in mijn hart hoop ik dat. Maar ingenieurs van Rijkswaterstaat zeggen dat daarvoor een wonder moet gebeuren.”

Hazeu beseft dat de flat de status van rijksmonument verdient. „Maar ook een rijksmonument kun je uiteindelijk slopen.” Hij zegt dat „alle betrokken partijen” na zorgvuldig onderzoek hebben besloten de Gemeenteflat op te offeren. Anders moesten veel méér huizen worden gesloopt.

Oud-wethouder Wevers is van oordeel dat de sloop van de Gemeenteflat moet worden heroverwogen, zeker nu het gebouw is genomineerd om rijksmonument te worden. Wevers ziet de uitverkiezing als „een landelijke correctie” van het gemeentelijke beleid.

Wevers ijvert al geruime tijd voor behoud van de Gemeenteflat. Verleden jaar schreef hij samen met hoogleraar cultureel erfgoed Marieke Kuipers een brief aan de gemeente, en hij kreeg de steun van de Stichting Docomomo Nederland, een organisatie die zich inzet voor behoud van het nieuwe bouwen.

Docomomo maakt zich zorgen over méér ‘nieuwe monumenten’, bijvoorbeeld de Lijnbaanhoven in Rotterdam. De gemeente heeft vergevorderde plannen om deze karakteristieke winkelstraat, inclusief bovenwoningen, te herbouwen. Docomomo is van oordeel dat die ideeën strijdig zijn met de uitgangspunten van het oorspronkelijke stedenbouwkundige project.

De stichting zit op één lijn met de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten. De RACM schreef : „De nieuwbouw van toen [1945-1958] vraagt vijftig jaar later om herwaardering en selectieve bescherming.” Volgens de RACM dreigen monumenten van na de oorlogsjaren „door gebrek aan kennis en waardering” onherstelbaar te worden beschadigd. Of zelfs gesloopt, zoals vrijwel zeker gaat gebeuren met de Gemeenteflat in Maastricht.

Bekijk de volledige lijst van nieuwe monumenten via nrc.nl/binnenland

Rectificatie / Gerectificeerd

Gemeenteflat

De flat op de foto bij het artikel Nieuw monument op slooplijst (17 oktober, pagina 2) is niet de Maastrichtse Gemeenteflat die vrijwel zeker wordt gesloopt. Op de foto staat een ander flatgebouw, dat evenals de Gemeenteflat aan de A2 ligt.