Michael Moore ontmaskerd

Manufacturing Dissent. Uncovering Michael Moore. Regie: Debbie Melnyk en Rick Caine. In: 4 bioscopen.

Guerrillafilmer Michael Moore wordt onderworpen aan zijn eigen methode in Manufacturing Dissent. Twee filmers – Canadezen nog wel, de favoriete nationaliteit van Moore, én fans – reizen de wereldberoemde documentairemaker na om hem een paar vragen te stellen. Eerst gaat het nog allemaal vanuit de bewondering die Debbie Melnyk en Rick Caine voor Moore voelen. Maar er komen al gauw scheurtjes in het beeld dat Moore zorgvuldig blijkt te hebben gefabriceerd.

Het meest ontluisterend is de deconstructie van Moores debuutfilm Roger & Me als één lange reeks manipulaties ter meerdere eer en glorie van zichzelf. Deze succesvolle documentaire uit 1990 heeft alle kenmerken van Moores stijl. Het inventieve gebruik van archiefbeelden en film- en tv-fragmenten, de satirische voice-over, de effectieve montage en de hoofdrolspeler, Moore zelf, de doodgewone Amerikaan met zijn jackie en zijn honkbalpetje.

Moore ging in deze film terug naar zijn geboorteplaats Flint, ooit het trotse hoofdkwartier van General Motors, sinds de sluiting van de autofabriek in 1988 bijna een spookstadje als we Moore mogen geloven. Maar er zit een boel in de film dat we helemaal niet moeten geloven. De belangrijkste leugen betreft de rode draad van Roger & Me: Moores vergeefse pogingen om GM-baas Roger Smith ter verantwoording te roepen. Moore staat tijdens een aandeelhoudersvergadering bij de microfoon, zal nèt het woord krijgen maar dan wordt de vergadering gesloten. Is niet gebeurd. Hij heeft zichzelf later voor de camera bij een microfoon gezet en daar de stem van de voorzitter onder gemonteerd die de vergadering sluit.

Nog onthullender is de mededeling van een ex-medewerker dat Moore tot twee keer toe voor de film met Roger Smith heeft gesproken, waarvan een keer twintig minuten lang. Het materiaal werd uit de film gelaten, net als alle andere beelden die afbreuk konden doen aan het centrale idee van de eenzame strijder tegen het grootkapitaal.

Wat Debbie Melnyk en Rick Caine tonen, oogt en klinkt behoorlijk overtuigend, hoewel een neveneffect van zoveel ontmaskering wel is dat je geneigd bent helemaal niets meer te geloven van wat documentaires proberen te vertellen. De aantijgingen tegen Moore zijn allerminst nieuw. Dat zijn methode omstreden is en dat zijn feiten vaak niet kloppen, is op tal van websites en in vele artikelen en films al naar voren gebracht.

Melnyk en Caine volgen de methode-Moore. Ze proberen hem te spreken te krijgen. Hij zegt zelf steeds dat hij graag wil – „I love Canadians” – maar dat hij eerst nog andere dingen te doen heeft. Intussen proberen ze dichtbij te komen tijdens openbare optredens van Moore. Daar zien we zijn bewakers (en vooral zijn zuster) optreden zoals de meeste onwillige personen in Moores film worden geportretteerd, namelijk als mensen die desnoods met harde hand lastige-vragenstellers weren.

Het werkt wel, maar Manufacturing Dissent zal zeker niet aan het succes van Bowling for Columbine of Fahrenheit 9/11 kunnen tippen. Want één authentiek talent van Michael Moore missen Melnyk en Caine: de humor die van Moores boze documentaires zulke lichtvoetige films maakt.