Marco van Basten en de hogere voetbalkunde

Oranje scoort nog altijd moeizaam op weg naar het EK, ook tegen zwakke ploegen.

Bondscoach Van Basten sleutelt aan de defensie voor een betere en snellere opbouw.

Het Nederlands elftal ontmoet vanavond in Slovenië ongetwijfeld weer een tegenstander die zich voor het eigen doel zal ingraven. Oranje zal de muur van spelers moeten slechten om uitzicht te houden op de kwalificatie voor het Europees kampioenschap van volgend jaar. Na de nederlaag tegen Roemenië is een overwinning vanavond in Eindhoven onontbeerlijk.

Ondanks de aanvallende bedoelingen van de bondscoach, en een rijk scala aan internationaal befaamde spitsen, heeft Oranje in deze voorronden vrij veel moeite met scoren gehad. Wie de ranglijst van groep G bekijkt, ziet dat de concurrenten Roemenië en Bulgarije meer doelpunten hebben gemaakt dan het zogenaamde offensieve Nederlands elftal. Oranje maakte in negen duels elf treffers, de Roemenen troffen achttien keer doel, de Bulgaren veertien keer en zelfs Wit-Rusland, dat op de voorlaatste plaats bivakkeert, vond elke keer het net.

Het streven naar aanvallend en dominant voetbal leidt dus voorlopig niet tot hoge scores. Functioneert het systeem waarmee Oranje opereert niet, of zijn het de spelers die onvoldoende trefzeker zijn? Dat laatste lijkt uitgesloten. Bij hun clubs scoren Van Nistelrooy (Real Madrid), Van Persie (Arsenal) en Kuijt (Liverpool) wel aan de lopende band. Maar ze worden daar waarschijnlijk beter aangespeeld.

Van Basten werkte op de lachspieren door een speler met een linkerbeen (Van der Vaart) op de rechtsbuiten plaats te posteren en andersom (Babel). Hij heeft daar een verklaring voor die mag worden bestempeld tot hogere tactische voetbalkunde. In het moderne internationale voetbal wordt volgens de bondscoach zo massaal verdedigd dat de buitenspelers op de flanken altijd tegen een overmacht aan verdedigers komen te staan. Het is dan praktisch uitgesloten nog een afgemeten voorzet te versturen en dus is het beter dat de vleugelaanvallers met de bal aan de voet binnendoor kruisen in plaats van buitenom. Dat laatste moeten de opkomende backs doen. „Met de halfspelers erbij kun je zo drie-tegen-tweesituaties creëren”, meent Van Basten.

Hij geeft toe dat de uitvoering van deze strategie na drie jaar nog steeds te wensen overlaat. Van Basten wijt dat aan de steeds weer wisselende samenstelling van Oranje door blessures en schorsingen, alsmede de korte voorbereidingstijd voor elke interland. Hierdoor is het moeilijk een bepaald concept in te studeren. Vleugelverdedigers krijgen niet de kans te leren opbouwen. Hoewel nu zo langzamerhand blijkt dat zijn visie toch iets te ingewikkeld is voor Oranje, wil Van Basten niet overschakelen naar een andere speelwijze, want ook daar rest de tijd niet voor.

Niettemin zal Oranje tegen Slovenië op talrijke plaatsen zijn gewijzigd. Van Basten vindt dat de opbouw sneller en gevarieerder moet en gaat daarvoor sleutelen aan de laatste linie. Hier ontbreekt Mathijsen wegens een schorsing. In de middenlinie keert sterspeler Sneijder terug en is Van Bronckhorst geschorst. En voorin is om die reden Van Nistelrooy afwezig. Afgaande op de laatste training wordt Huntelaar zijn vervanger, speelt Van Persie als rechtsbuiten en mag Van der Vaart het nu proberen als linksbuiten. Bij die laatste oefensessie vlogen de vonken ervan af. Ooijer kegelde Huntelaar genadeloos omver en moest voor straf een rondje lopen. „Onprofessioneel”, vond Van Basten. De Jong raakte dermate geblesseerd aan zijn lies dat hij het trainingskamp heeft verlaten en is vervangen door Engelaar. Het geprikkelde Oranje lijkt weer op scherp te staan.

Rectificatie / Gerectificeerd

Bij de foto bij het artikel Marco van Basten en de hogere voetbalkunde (17 oktober, pagina 14 en 15) stond een verkeerd bijschrift. De spelers van Oranje krijgen bij de training geen aanwijzingen van de bondscoach maar van Luc van Agt, inspanningsfysioloog van PSV.