EU zoekt een rol in immigratiebeleid

Europa kan zich niet afzijdig houden van onderwerpen als klimaatverandering, vergrijzing en terrorisme. „De uitdaging is hoe we burgers, bedrijven en waarden kunnen beschermen zonder protectionistisch te zijn.”

Europa stevent af op een afname van de bevolking. Het kan dit probleem oplossen door een beleid van geboortebevordering, of door meer immigranten toe te laten. Nu worden illegale immigranten, zoals hier een vluchteling op Gran Canaria, meestal teruggestuurd naar hun land van herkomst. Foto Reuters A would-be immigrant rests at the port of Arguineguin on the Spanish Canary Island of Gran Canaria August 7, 2007. Some 48 would-be immigrants were intercepted aboard a fishing boat on their way to European soil from Africa, Spanish police said. REUTERS/Borja Suarez (SPAIN) REUTERS

Op zoek naar een vraag heeft Europa het antwoord gevonden: globalisering.

Nu de kwestie van het verdrag, dat de Europese Unie jarenlang heeft verlamd, deze week naar verwachting eindelijk wordt opgelost, begint Europa zich weer actief op andere thema’s te richten. Met de juridische en politieke verdragsonderhandelingen achter de rug zoekt Europa naar nieuwe uitdagingen. En die uitdagingen liggen op het terrein van de globalisering.

Wat blijkt? Sinds de EU ruim twee jaar geleden in een staat van verlamming belandde door de Franse en Nederlandse afwijzing van het grondwettelijk verdrag, heeft de buitenwereld heeft niet stilgestaan. De betrekkingen met Rusland, China, India, de VS alsmede onderwerpen zoals klimaatverandering en terrorisme vragen om een gemeenschappelijke aanpak. De Europese Unie kan zich als ‘continentale macht’ niet afzijdig houden, betoogt de president van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, in alle fora waar hij spreekt. Bovendien kunnen de afzonderlijke lidstaten deze problemen niet aan. „De Europese Unie is het antwoord op de globalisering”, zei Barroso vorige week op een spreekbeurt in Oxford.

„Een ‘global Europe’ moet een open Europa zijn. Het moet zich verzetten tegen diegenen die zich in reactie op de globalisering willen terugtrekken achter protectionistische barrières”, aldus Barroso. Protectionisme zal de Europese burgers verarmen. „De uitdaging waar we voor staan is hoe we onze burgers, onze bedrijven en onze waarden kunnen beschermen in de wereld zonder protectionistisch te zijn.”

In een notitie ten behoeve van de top van regeringsleiders (morgen en overmorgen in Lissabon) bepleit de Europese Commissie dat Europa „een coherent antwoord moet vinden op de interne en externe uitdagingen waar we voor staan in dit tijdperk van globalisering”. Gezien de wereldwijde concurrentieslag, klimaatverandering, energievoorziening, veiligheid, armoede, immigratie en vrije handel moet de EU „haar burgers een overtuigende visie bieden”. Aanpassing aan een veranderende wereld vergt economische en sociale hervormingen, nadruk op onderwijs en onderzoek, versoepeling van de arbeidsmarkt, veranderingen van levensstijl en besparingen om de kosten van de vergrijzing op te vangen.

Europa, aldus de Commissie, moet openstaan voor de wereld en tegelijkertijd haar belangen beschermen nu de globalisering steeds meer impact heeft.

Voor deze dubbelslag hebben de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Nicolas Sarkozy vorige maand de politieke toon gezet. In een gezamenlijke verklaring schreven ze dat de Europese welvaart gebaat is bij open markten, maar dat Europa zich ook actief teweer moet stellen tegen negatieve effecten van de globalisering: de schokken op de financiële markten, de concurrentievervalsing door kunstmatig lage wisselkoersen, schending van intellectueel eigendom, de slag om grondstoffen, de toegang tot energiemarkten en de opkomst van nieuwe staatsfondsen voor investeringen.

Tegen deze „interne en externe uitdagingen” moet de EU zich verweren door zich „actief en verenigd op het wereldtoneel te presenteren”, schrijft de Commissie in haar notitie.

Die opvatting wordt breder gedeeld. De miljardair, filantroop en activist voor democratie George Soros zei op een recente bijeenkomst van ‘Friends of Europe’, een pro-Europese lobbygroep in Brussel, dat Europa op politiek en economisch gebied een voortrekkersrol in de wereld moet spelen. „De wereld is instabiel en de wereldorde is bezig uit elkaar te vallen”, waarschuwde Soros. Met een kritische verwijzing naar de Verenigde Staten zei hij dat een verenigd Europa kan bijdragen „aan het herstel van de waarden van wat tot voor kort ‘het Westen’ werd genoemd.”

Soros noemde vier thema’s waarmee de EU zich actief moet bezighouden op het wereldtoneel: de rol van Rusland als energiegrootmacht, het vraagstuk van klimaatverandering, spreiding van kernwapens en de aanpak van ‘tirannen’.

Jacques Delors, de Franse oud-voorzitter van de Europese Commissie, noemde op dezelfde bijeenkomst energie en klimaat als veelbelovende werkterreinen voor de EU. Delors gaf leiding aan de Commissie in de hoogtijdagen van de uitbreiding van het werkterrein van de Europese Unie met de voltooiing van de interne markt – het vrije verkeer van goederen – in 1992 en de invoering van de gemeenschappelijke munt in 1999.

Beide projecten waren een weergaloos succes. Maar dat was een tijd waarin de EU een helder doel had en dat is nu niet meer het geval, erkende Delors, die over de toekomst van Europa opmerkelijk somber was.

De bevolkingsontwikkeling („demografie is de moeder van de economie”, zei hij) toont dat Europa afstevent op een krimpende bevolkingsomvang. Hij rekende voor dat Europa in 2030 een tekort van 20 miljoen arbeidskrachten zal hebben en dat het aantal 65-plussers dan met 40 miljoen mensen zal zijn toegenomen.

„Europa heeft meer baby’s nodig, er moet actief aan family planning op vrijwillige basis gedaan worden”, betoogde Delors. Op het ogenblik voert alleen Frankrijk een beleid van geboortebevordering.

Het alternatief om het tekort aan arbeidskrachten te vullen, is meer immigratie. Voor de integratieproblemen die dat met zich meebrengt, en de weerzin van de bevolking tegen nieuwkomers, ontstaat in Brussel voorzichtig begrip. De Commissie erkent in haar Globaliseringsnotitie voor de regeringsleiders dat meer immigratie problematisch is. „De vereisten van een vergrijzende samenleving en een arbeidsmarkt die voortdurend in beweging is, hebben de geijkte opvattingen over immigratie van buiten de EU onder druk gezet. Er moet een nieuwe aanpak van immigratie komen waarbij een balans gevonden wordt tussen de risico's van tekorten op de arbeidsmarkt, economische impact, negatieve sociale gevolgen, integratiebeleid en doelstellingen van buitenlands beleid.”

De boodschap is niettemin helder. De EU is bezig zich actief te positioneren en immigratiebeleid is een nieuw werkterrein.