De hogere voetbalkunde van Van Basten

Het Nederlands elftal scoort nog altijd moeizaam in de aanloop van het EK 2008. Bondscoach Marco van Basten sleutelt aan de verdediging voor een betere en snellere opbouw.

Het Nederlands elftal ontmoet vanavond in Slovenië ongetwijfeld weer een tegenstander die zich voor het eigen doel zal ingraven. Oranje zal de muur van spelers moeten slechten om uitzicht te houden op de kwalificatie voor het Europees kampioenschap van volgend jaar. Na de nederlaag tegen Roemenië is een overwinning vanavond in Eindhoven onontbeerlijk om de kansen in tact te houden.

Ondanks de aanvallende bedoelingen van de bondscoach, en een scala aan internationaal befaamde spitsen, had Oranje in deze voorronden vrij veel moeite met scoren. Een blik op de ranglijst van groep G leert dat de concurrenten Roemenië en Bulgarije meer doelpunten hebben gemaakt dan het zogenaamd offensieve Nederlands elftal. Oranje maakte in negen duels elf treffers, de Roemenen troffen achttien keer doel, de Bulgaren veertien keer en zelfs Wit-Rusland, dat op de voorlaatste plaats staat, vond elke keer het net.

Het streven naar aanvallend en dominant voetbal leidt dus vooralsnog niet tot hoge scores. Functioneert het systeem waarmee Oranje opereert niet, of zijn de spelers onvoldoende trefzeker? Dat laatste lijkt uitgesloten. Bij hun clubs scoren Ruud van Nistelrooy (Real Madrid), Robin van Persie (Arsenal) en Dirk Kuijt (Liverpool) wel aan de lopende band. Maar ze worden daar waarschijnlijk beter aangespeeld.

Van Basten werkte op de lachspieren door een speler met een linkerbeen (Rafael van der Vaart) als rechtsbuiten op te stellen. En andersom (Ryan Babel). Hij heeft daar een verklaring voor die mag worden bestempeld tot hogere tactische voetbalkunde. In het moderne internationale voetbal wordt volgens de bondscoach zo massaal verdedigd dat de buitenspelers op de flanken altijd tegen een overmacht aan verdedigers komen te staan. Het is dan praktisch uitgesloten nog een afgemeten voorzet te versturen en dus is het beter dat de vleugelaanvallers met de bal aan de voet binnendoor kruisen in plaats van buitenom. Dat laatste moeten de opkomende backs doen. „Met de halfspelers erbij kun je zo drie-tegen-tweesituaties creëren”, redeneert Van Basten.

Hij geeft toe dat de uitvoering van deze strategie na drie jaar nog steeds te wensen overlaat. Van Basten wijt dat aan de steeds wisselende samenstelling van Oranje door blessures en schorsingen en aan de korte voorbereidingstijd voor elke interland. Hierdoor is het moeilijk een concept in te studeren. Hoewel nu zo langzamerhand blijkt dat zijn visie toch iets te ingewikkeld is voor Oranje, wil Van Basten niet overschakelen naar een andere speelwijze, want ook daarvoor ontbreekt de tijd.

Niettemin zal Oranje tegen Slovenië op talrijke plaatsen zijn gewijzigd. Van Basten vindt dat de opbouw sneller en gevarieerder moet en gaat daarvoor sleutelen aan de laatste linie. Hier ontbreekt Joris Mathijsen wegens een schorsing. In de middenlinie keert Wesley Sneijder terug en is Giovanni van Bronckhorst geschorst. En voorin is om die reden Van Nistelrooy afwezig. Afgaande op de laatste training wordt Klaas Jan Huntelaar zijn vervanger, speelt Van Persie als rechtsbuiten en mag Van der Vaart het nu proberen als linksbuiten.

Bij die laatste oefensessie vlogen de vonken ervan af. André Ooijer kegelde Huntelaar genadeloos omver en moest voor straf een rondje lopen. „Onprofessioneel”, vond Van Basten. Nigel de Jong raakte dermate geblesseerd aan zijn lies dat hij het trainingskamp heeft verlaten en is vervangen door Orlando Engelaar. Het geprikkelde Oranje lijkt weer op scherp te staan.