Beurshandel nog niet ‘schoon’

Eerst schoot de beurskoers van Hagemeyer omhoog, toen volgde een overnamebod. Hoe schoon zijn de Nederlandse beurs en de overnamemarkt?

De bladeren vallen, de koersen stijgen. Het is weer tijd om te puzzelen.

Op de burelen van financieel toezichthouder AFM, de Autoriteit Financiële Markten, buigen de medewerkers zich over uitgedraaide lijsten met transacties in aandelen en opties van Hagemeyer. Het handelshuis in elektrotechnisch materiaal is al weken het doelwit van drieste speculatie en een ongevraagd overnamebod van de Franse concurrent Sonepar.

De koers van Hagemeyer ging in september en oktober dagen achtereen met sprongen omhoog. Vorige week dinsdag deed Sonepar een indicatief bod van 4,25 euro. En de koers nam weer een sprong omhoog. Vanochtend stond de koers rond 4,80 euro.

De Autoriteit Financiële Markten kan bij vermoedens van twijfelachtige handel vrijwel direct inzage krijgen in de beursorders. De AFM kijkt bijvoorbeeld standaard of bestuurders en commissarissen hebben gehandeld. Tegenwoordig levert dat geen verdachten meer op, maar in de jaren tachtig nog wel, toen de wetgeving tegen handel met voorkennis nog vers was.

Historisch is het voorbeeld van de directeur van een bouwbedrijf die duizend aandelen kocht, wetende dat een overname in het verschiet lag, spijt kreeg, zijn bank belde om de order terug te draaien, maar vervolgens nog eens duizend aandelen bleek te hebben gekocht.

In het geval van Hagemeyer is de vraag: wie kochten opeens grote pakketten aandelen, terwijl de top van bedrijf eerder juist hardop had gezegd helemaal niets te voelen voor een overname? En hebben de kopers wellicht banden met Hagemeyer, Sonepar, hun financiële en juridische adviseurs of met anderen die koersgevoelige informatie kunnen hebben?

„Redelijk zorgwekkend, zulke koersbewegingen”, zegt een advocaat die gevallen van twijfelachtige koersstijgingen op de voet volgt. „Hoe kan het dat dit zo uitlekt?” Het doet hem denken aan de piek van de internethausse, begin 2000, toen de koers van mediabedrijf Endemol omhoog stoof. De AFM en justitie deden uitgebreid onderzoek naar de beurshandel en hoorden talloze mensen. Oud-topman van Philips Cor Boonstra werd vervolgd en eind 2004 door het gerechtshof vrijgesproken.

Vorig jaar signaleerde de AFM 413 zogeheten alerts, een veelvoud van de 115 die in 2005 werden geteld, zo blijkt uit het jaarverslag van de AFM. De alerts zijn opvallende koersbewegingen en opvallend handelsgedrag die echter zelden tot verder onderzoek leiden, zegt een woordvoerder van de AFM. Vorig jaar deed de toezichthouder 76 onderzoeken naar mogelijk marktmisbruik.

Dit jaar lijken verdachte koerssprongen wel synoniem met fusies en overnames in Nederland. Vlak voor de officiële aankondiging van de Britse bank Barclays half maart dat zij overnamebesprekingen met ABN Amro voerde, steeg de ABN Amro-aandelenkoers op één dag met 10 procent. Dat was een koersstijging die nog groter was dan de sprong op de dag dat het speculatiefonds TCI op 20 februari een brief aan de top van de bank gestuurd bleek te hebben met het dringende advies snel maatregelen te nemen om het aandeelhoudersrendement op te vijzelen. De financiële toezichthouders grepen niet in.

Volgende geval: babyvoedingsbedrijf Numico. De koerssprong met 11 procent op 9 juli was voor de AFM aanleiding de beurshandel stil te leggen. Uren later bleek dat de Franse concurrent Danone al zover was met de onderhandelingen dat een overname vrijwel direct kon worden aangekondigd.

Vertrouwelijke overnamegesprekken blijken overigens niet alleen de aanleiding voor koersstijgingen van dubieus allooi. Ook een ophanden zijnde grote order die nog niet algemeen bekend is, zoals onlangs bij baggerbedrijf Boskalis, kan de koers opjutten.

Tegenover de voorbeelden van koerssprongen staan de uitkomsten van onderzoek dat de AFM zelf heeft laten doen. De AFM concludeerde een maand geleden juist dat de Nederlandse financiële markten schoner zijn geworden door de invoering van nieuwe regels tegen marktmisbruik, zoals handel met voorkennis, per 1 oktober 2005.

Vooral bij aangekondigde fusies en overnames constateert de AFM dat de verbeterde regels werken. Statistisch gezien hebben beleggers en speculanten minder kans om extra rendementen te maken vlak voor de aankondiging van fusies en overnames. Juist deze categorie nieuws drijft de beurskoers zeker op omdat doorgaans overnamepremies worden geboden.

Tegenover de geruststellende uitkomsten van het onderzoek staat een andere werkelijkheid die de AFM ook constateert. De overnamemarkt is wel schoner, maar niet schoon. Alleen de extra opbrengsten voor mensen die meer weten en daarop handelen zijn kleiner geworden.

De AFM signaleert de conclusies van de Britse financiële toezichthouder die toegeeft dat een kwart van de Britse overnames niet schoon is. Het Nederlandse onderzoek zet hier overigens geen Nederlands percentage tegenover.

Onderzoek dat de Financial Times onlangs liet uitvoeren naar grote Amerikaanse fusies en overnames leverde een opvallende stijging op van verdachte transacties. Het Canadese onderzoeksbureau Measuredmarkets onderzocht voor de Britse zakenkrant 27 dit jaar aangekondigde overnames en zag in 60 procent van de gevallen verdachte en onverklaarbare beurshandel. In 2003 had de firma de zeven grootste Amerikaanse overnames onderzocht en toen lag het percentage verdachte beurshandel op 14 procent.