Allemaal bezig aan een nieuwe liberale eeuw

Straks misschien weer drie partijen in de Tweede Kamer die zich liberaal noemen, net als in het begin van de vorige eeuw. Driewerf Lux et Libertas. Wat een weelde!

Maar is na Thorbecke, die het allemaal in z’n eentje klaarspeelde, het Nederlands verlangen naar vrije individuele ontplooiing eigenlijk wel voldoende bevredigd? Was het niet al meteen een veeg teken dat Troelstra zichzelf, toen het algemeen kiesrecht en de achturige werkdag eenmaal waren geregeld, meteen een hele liberale Piet voelde (lees daar anders deel IV van de Gedenkschriften nog maar eens close op door)? Of dat Femke Halsema kort geleden al haar groene dramkonten in de richting van de VVD wilde drijven? En dat D66 ineens geen ‘redelijk alternatief’ meer wilde zijn, maar van de ene dag op de andere sociaal-liberaal moest gaan heten?

Als in Nederland langzamerhand iedereen liberaal is (denk ook aan al die vrijzinnige christen-democraten die er nog amper bij bidden) – wat kan het liberalisme dan nog voorstellen?

Veel zal nu afhangen van wat Rita Verdonk gaat doen. „Mevrouw Verdonk”, las ik in de eerste reacties na het overdonderende nieuws van maandagavond, „gaat verder als eenmansfractie in de Kamer. Nog deze week zal ze haar politieke toekomstplannen bekendmaken. Nauw betrokkenen stellen dat ze een nieuwe politieke beweging wil beginnen. Van de oprichting van een eigen partij ziet ze naar verwachting voorlopig af.”

Nauw betrokkenen. Daar kunnen alleen maar Ed Sinke en Kay van de Linde mee bedoeld zijn, zodat we de bekendmaking nog in de loop van vandaag kunnen verwachten. Die twee houden immers van voortmaken.

Troost biedt in ieder geval het uitzicht op een beweging. Dat doet niet meer denken aan de Jip & Jannekehurkzit van de vorige VVD-voorzitter (was die niet bijna net zo erg als de huidige, die door Wiegel als een ‘misbestuurder’ op zijn nummer is gezet?) – dat is meteen mannetjesputterstaal: de logische consequentie van het alom bewonderde adagium ‘ik ben niet links, ik ben niet rechts, ik ben rechtdoorzee’.

Alle grote politieke geesten die ik me van de afgelopen honderd jaar uit Nederland en van daarbuiten herinner – ik hoef ze hier natuurlijk niet meer stuk voor stuk op te noemen – begonnen niet klungelig met ‘een eigen partij’, maar stelden zich regelrecht aan het hoofd van een beweging. Na korter of langer tijd bleek er van hun idealen weliswaar weinig te beklijven, maar je had er toch tussen die de wereld een poosje rechtdoorzee in hun greep hielden, en je weet maar nooit of Rita samen met Ed en Kay niet het fundament van een nieuwe Liberale Eeuw à la Thorbecke kan gaan leggen.

Heel Nederland was er, zoals we zagen, toch al rijp voor? In dat verband wijs ik graag op de metamorfose van Staphorst. In mijn tijd mocht je daar op zondag niet met de fiets doorheen, en ook op doordeweekse dagen zaten de inwoners in hun klederdracht dikwijls ’s ochtends én ’s middags in de kerk. Maar nu blijkt er plotseling een man met een snor opgestaan die Jan Talen heet, en die duizenden handtekeningen van verontwaardigde VVD’ers inzamelt waarmee tijdens het decembercongres van de partij niet alleen het hele bestuur, maar ook de hele fractie naar huis zal worden gestuurd, waarna de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie onder leiding van Rita Verdonk alsnog in een nationale secularistische beweging zal zijn veranderd.

Vanuit Staphorst!

Heel Nederland liberaal. Op Mark Rutte na natuurlijk. Die verklaarde parmantig dat het verlies van mevrouw Verdonk voor hem geen opluchting betekende, en dat hij geen vreugdedansje had gedanst.

Waarom moet ik bij alles wat die jongen in het midden brengt toch steeds ach gossie denken?

Jan Blokker is columnist van nrc.next.