Terug naar Brezjnev

De Russische president Poetin belt met zijn mobiel (foto Reuters),,Het is helemaal terug naar Brezjnev”, zei mijn assistente Galina over de recente ontwikkelingen in de Russische politiek. ,,Eindeloos lange partijcongressen, juichende gedelegeerden, verafgoding van de leider, geen oppositie van betekenis.”

Galina kan het weten. Als 60-plusser is ze een product van de Brezjnev-tijd. Ze leerde er alle trucs om onder het communisme te kunnen overleven. Die trucs zijn al zeker zes correspondenten van NRC Handelsblad ten goede gekomen. Want Galina krijgt alles voor elkaar. Haar geheim is dat ze zich in het openbaar gedraagt als een veeleisende communistische partijleider die van geen nee wil horen.

Zo gingen we vorige week een SIM-kaart kopen voor mijn Russische mobiele telefoon. Eerst belandden we in het telefoonwinkeltje om de hoek bij het Taganka-metrostation. Ik overhandigde mijn paspoort aan de jongen achter de toonbank en alles leek goed te komen. Totdat de jongen me tijdens het invullen van het registratieformulier vroeg of ik ook regelmatig naar het buitenland wilde bellen. ,,Ja,” zei ik, met het oog op mijn oude moeder in Nederland. ,,Dan bent u hier verkeerd en moet u zich eerst registreren bij ons hoofdkantoor”, zei de jongen op vriendelijke toon.

Galina ontplofte. ,,Weet u wel met wie u te maken heeft? Met een buitenlandse correspondent. En die heeft niet de hele dag de tijd. Die moet op reportage. Dit is toch wel een grof schandaal.” De jongen trok zich er niets van aan en streepte mijn naam op het registratieformulier door.

Tien minuten later stonden we in de hal van het hoofdkantoor van de telefoonmaatschappij. Achter tien werkkubusjes zaten evenzoveel medewerkers met klanten te overleggen. We trokken een volgnummer, 48,  en keken naar het scorebord, waarop nummer 44 aan de beurt was.

Galina ging naar een medewerker van het telefoonbedrijf en vroeg of die ons niet meteen kon helpen.

,,Er zijn nog vier mensen voor u”, zei de vrouw beleefd.

,,Maar we hebben niet de hele dag de tijd”, zei Galina verontwaardigd.

,,Zo heb ik het geleerd in de Sovjet-Unie,” zei ze toen we even later op de gang zaten. ,,Want als je geen grote mond opzet sta je je hele leven in de rij en heb je nergens anders tijd voor.”

Toen we na een klein uur eindelijk aan de beurt waren, bleek dat een buitenlander als ik geen SIM-kaart kon kopen, waarmee naar het buitenland gebeld kon worden. Galina hield haar woede twee seconden lang in en gaf me een vette knipoog. ,,Ik wil onmiddellijk de directeur spreken”, brieste ze. Ze stevende naar een gewichtige man achter een bureau in een hoek van het lokaal. Maar keerde terug zonder succes. 

Bij het werkkubusje ging Galina nu tekeer tegen het aardige meisje dat ons hielp. ,,Die SIM-kaart is voor een buitenlandse correspondent die overal in Rusland op reportage moet.”

,,Maar hij woont hier niet permanent”, zei het meisje. ,,Dus het kan niet.”

,,Maar wel de komende vijf jaar en dat is voldoende om een SIM-kaart te kunnen kopen. Meneer heeft die kaart NU nodig.”

,,Het spijt me, mevrouw”, zei het meisje. ,,Het zijn nu eenmaal de regels. Het kan alleen maar op uw eigen naam.”

Met veel gepuf in haar stem haalde Galina nu haar paspoort uit haar tas en liet de SIM-kaart op haar naam zetten. ,,Dit gaat toch echt te ver”, zei ze.

Toen we even later weer op straat liepen en het Tagankaplein overstaken, kwam Galina tot bedaren. ,,Weet je nog toen je in de jaren tachtig voor het eerst in Moskou op bezoek kwam?” vroeg ze toen.  ,,Er was hier toen geen enkel café of restaurant te bekennen. En kijk nu eens om je heen hoe Moskou veranderd is, steakhouse hier, koffiehuis daar. Het is toch geweldig? Alleen is het een schande dat er zoveel rijke mensen zijn, terwijl de gepensioneerden van een paar duizend roebel moeten rondkomen.” Even leek ze zich opnieuw druk te gaan maken.

Even later belde ik mijn moeder in Amsterdam. Onder het pseudoniem Galina.