Salomo prikkelde vrouwen

Nobelprijs voor drie Amerikaanse economen: Hurwicz, Maskin en Myerson.

Erkenning voor hun theorie om de waarheid boven tafel te krijgen.

In de Bijbel staat een bekend verhaal over het zogenoemde ‘Salomonsoordeel’. Koning Salomo krijgt twee vrouwen op bezoek. Ze zijn allebei net bevallen. Het ongeluk wil dat een van de baby’s kort na de geboorte is overleden. Een van de vrouwen zegt dat haar levende kind stiekem is verwisseld met het dode kind van de andere vrouw. Zij eist haar kind terug. De andere vrouw ontkent. Er is geen bewijsmateriaal en dus draait het om het woord van de ene vrouw tegen dat van de andere.

Het dilemma waar koning Salomo voor staat – hoe kan hij uitvinden wie gelijk heeft – is volgens Eric van Damme, hoogleraar micro-economie aan de universiteit van Tilburg, een typisch voorbeeld van een situatie waarop de ideeën van de drie Amerikaanse economen die gisteren de Nobelprijs voor de economie wonnen van toepassing zijn. Leonid Hurwicz, Eric Maskin en Roger Myerson kregen de prijs voor het ontwikkelen van een theorie die helpt een manier te kiezen om mensen een belang te geven de waarheid te spreken.

„De kunst is de regels van het spel zo vorm te geven dat de privé-informatie die mensen hebben boven tafel komt. Deze drie economen hebben laten zien op wat voor manier dat kan – en ook wanneer dat onmogelijk is te bereiken”, zegt Van Damme, die de jongste twee, Maskin en Myerson, goed kent. Hurwicz, in 1917 in Moskou geboren, „is van een generatie eerder”. „Voor hem komt de Nobelprijs net op tijd. Daar konden ze echt niet langer op wachten.”

De bekendste economische toepassing van de ideeën van de drie Nobelprijswinnaars is in veilingen. Ook dan is belangrijke informatie van de betrokken mensen verborgen. De verkoper weet niet precies wat de kopers voor het geveilde product over hebben. De kopers hebben er alle belang bij om de prijs te drukken. Zij willen niet direct hun ‘ware prijs’ noemen. De verkoper moet daarom een slimme manier verzinnen om de kopers tegen elkaar uit te spelen. Bij de veiling van telecomfrequenties hebben overheden bijvoorbeeld goed naar deze theorie gekeken – met een mooie opbrengst als resultaat.

„Maar hun theorie is veel breder toepasbaar”, zegt Van Damme. „Denk aan verkiezingen. Hoe kun je die zo vormgeven, dat uiteindelijk mensen worden gekozen die de meerderheid representeren. Eric Maskin houdt zich hier nu mee bezig.”

En Salomo, wat deed hij ook alweer? Hij liet een zwaard halen en zei het kind in tweeën te willen hakken, zodat beide vrouwen een deel van het kind zouden krijgen. De ene vrouw viel toen op haar knieën en smeekte hem het kind te sparen en dan maar aan de andere vrouw toe te wijzen. De andere vrouw zei: „Als ik het niet krijg, dan jij evenmin; hak het door.” Salomo had aan deze reacties genoeg. De vrouw die desnoods haar eigen kind door een ander wil laten opvoeden om het te sparen moet wel de echte moeder zijn. Zij kreeg dan ook het kind toegewezen.