Populier met konijnen-gen bestrijdt gif

Populieren met een extra gen kunnen worden ingezet bij het opruimen van bodemvervuiling met allerlei organische stoffen. De bomen kunnen zelfs koolwaterstoffen uit de lucht opnemen en afbreken.

Dat melden Amerikaanse wetenschappers deze week in het tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences.

De transgene bomen zijn voorzien van een konijnen-gen dat de code bevat van het enzym P450 2E1. Dit enzym, dat bij zoogdieren vooral in de lever actief is, is een ‘alleskunner’. Het breekt allerlei ingewikkelde moleculen af tot kleine brokstukjes door tal van verschillende chemische reacties. Het staat om die reden bekend als een universeel ontgiftingsenzym.

Populieren kunnen van zichzelf al een klein beetje organische verbindingen afbreken, maar planten die zijn voorzien van het konijnen-gen blijken dat tot honderd keer zo efficiënt te doen. Om te kunnen functioneren heeft P450 hulpenzymen nodig. Kennelijk zijn die in de boom voldoende aanwezig en sluiten ze naadloos aan op het dierlijke enzym.

De transgene populieren kunnen bodemvervuiling met trichloorethyleen (tri), chloroform en tetrachloormethaan (tetra) probleemloos opruimen. Ook halen stekken van de bomen heel efficiënt tri en benzeen uit de omgevingslucht.

Planten zijn volgens de Amerikaanse onderzoekers in essentie ‘op zonne-energie werkende pomp- en behandelsystemen, die wateroplosbare, vervuilende stoffen opnemen met hun wortels en ze verplaatsen naar diverse weefsels van de plant waar de verbindingen worden afgebroken of kunnen verdampen.’ Dat kan goedkoper en milieuvriendelijker zijn dan het gebruik van bacteriën die vereisen dat het grondwater machinaal wordt opgepompt.

Een groot obstakel voor het op grote schaal inzetten van genetisch gemanipuleerde populieren is dat er nog geen goede oplossing is gevonden om te voorkomen dat de genen zich ongewild verspreiden. Populieren laten zich door de wind bestuiven en genereren in het voorjaar grote hoeveelheden stuifmeel. Zonder maatregelen zou het konijnen-gen dan ook in de natuurlijke populatie van populieren terechtkomen, een ongewenst effect.

De onderzoekers stellen voor de transgene populieren voorlopig te kappen voordat zij in bloei komen. Spontane scheuten uit de wortels zouden dan nog handmatig verwijderd moeten worden.