Onbewust

Sinds kort wordt de neurobiologische grondslag van het bewustzijn in hoog tempo ontrafeld. De klassieke tegenstelling tussen lichaam en geest begint te vervagen, zegt de neurobioloog Victor Lamme.

Wat is bewustzijn?

„Vaak weet je zelf niet waarvan je je bewust bent. Bij experimenten nemen proefpersonen een plaatje goed in zich op, maar op een volgend plaatje zien ze allerlei veranderingen niet, zelfs als er hoofden van mensen verwisseld zijn. Dat wordt veranderingsblindheid genoemd. Opmerkelijk zijn de split-brain-patiënten, bij wie de verbinding tussen beide hersenhelften operatief is doorgesneden om epilepsieaanvallen te bestrijden. Zij zullen ontkennen dat ze een plaatje in het linkerdeel van hun gezichtsveld bewust gezien hebben, maar ze kunnen het wel natekenen, of er dingen op aanwijzen. Ze kunnen er alleen niet over vertellen, omdat de betreffende hersenverbinding ontbreekt. Betekent dat ook dat ze niets hebben gezien? Daar kom je alleen achter door te kijken naar het brein. Bewustzijn is een hersenproces.”

Hoe ziet een bewuste ervaring eruit in het brein?

„Het brein verwerkt informatie op twee manieren. Via de fast feed forward sweep wordt drie keer per seconde informatie van je netvlies door je brein geschoten, naar alle hersenstructuren. Binnen eentiende seconde is de nieuwe informatie overal bekend. Vervolgens gaan allerlei hersengebieden met elkaar praten. Het ene hersengebiedje is speciaal gevoelig voor bewegende beelden, een volgend gebiedje verwerkt informatie over de vormen van objecten. Pas door dat ‘heen en weer praten’ via recurrente interactie van hersensignalen, ontstaat een bewuste ervaring, een geïntegreerd concept van vormen en kleuren, beweging en geluid.”

Waarvan zijn wij ons bewust?

„Als je bewustzijn ziet als hersenproces is het antwoord: waarschijnlijk van veel meer dan je zelf weet.

„Het oude debat over de mythische grens tussen leven en dood is achterhaald door onze kennis over DNA. En naarmate we meer van de materie gaan begrijpen begint ook het raadsel van de scheiding tussen lichaam en geest te vervagen.”

Is dat niet ontluisterend?

„Dat vind ik juist oneindig veel mooier dan vast te houden aan oude mythes.”

Vanavond spreekt om 20.15 uur Victor Lamme, hoogleraar cognitieve neurowetenschappen. Op de TU Delft. Speakers, Burgwal 45-49, Delft.