Nobelprijs voor theorie achter ‘Salomonsoordeel’

De gisteren toegekende Nobelprijs economie vormt erkenning voor de theorie die helpt bij het boven tafel halen van privé-informatie van mensen. „Daar konden ze niet langer op wachten.”

In de Bijbel staat een bekend verhaal over het zogenoemde Salomonsoordeel. Koning Salomo krijgt twee vrouwen op bezoek. Ze zijn allebei net bevallen. Het ongeluk wil dat een van de baby’s kort na de geboorte is overleden. Een van de vrouwen zegt dat haar levende kind stiekem is verwisseld met het dode kind van de andere vrouw. Zij eist haar kind terug. De andere vrouw ontkent. Er is geen bewijsmateriaal en dus draait het om het woord van de ene vrouw tegen dat van de andere. Aan Salomo de taak een oordeel te vellen.

Het dilemma waar koning Salomo voor staat is volgens Eric van Damme, hoogleraar micro-economie aan de universiteit van Tilburg, een voorbeeld van een situatie waarop de theorie van de drie nieuwe Nobelprijseconomen van toepassing is. De Amerikanen Leonid Hurwicz (90), Eric Maskin (56) en Roger Myerson (56) kregen de prijs voor het ontwikkelen van de mechanism design theorie die helpt een manier te kiezen om mensen een belang te geven de waarheid te spreken.

„De kunst is de regels van het spel zo vorm te geven dat de privé-informatie die mensen hebben boven tafel komt. Deze drie economen hebben laten zien op wat voor manier dat kan – en ook wanneer dat onmogelijk is te bereiken”, zegt Van Damme, die de jongste twee, Maskin en Myerson, goed kent. Hurwicz, in 1917 in Moskou geboren en in 1940 gevlucht naar de VS, „is van een generatie eerder”. „Voor hem komt de Nobelprijs net op tijd. Daar konden ze echt niet langer op wachten.” Hurwicz is de oudste Nobelprijswinnaar ooit.

De bekendste economische toepassing van de theorie van het trio is in veilingen. Ook dan is belangrijke informatie van de betrokken mensen verborgen. De verkoper weet niet precies wat de kopers voor het geveilde product over hebben. De kopers hebben er alle belang bij om de prijs te drukken. Zij willen niet direct hun ‘ware prijs’ noemen. De verkoper moet daarom een manier verzinnen om de kopers tegen elkaar uit te spelen.

Bij de veiling van telecomfrequenties hebben overheden goed naar deze theorie gekeken. Zo suggereert de theorie de veiling in meerdere rondes op te delen en bij het opdelen van frequenties in te veilen bundels rekening te houden met het precieze aantal bieders. Het resultaat was een recordopbrengst in landen die veel concurrerende bieders wisten uit te nodigen.

De theorie helpt dus de ‘markt’ zo vorm te geven dat die een gewenste uitkomst oplevert, terwijl de informatie om de transactie te doen slagen verdeeld is over de verschillende deelnemers. De drie economen hebben wiskundige technieken ontwikkeld om het marktontwerp te kiezen die deze privé-informatie het best benut.

„Maar hun theorie is veel breder toepasbaar”, zegt Van Damme. „Denk aan verkiezingen. De vraag is hoe je die zo kunt vormgeven, dat uiteindelijk mensen worden gekozen die de meerderheid representeren. Eric Maskin houdt zich hier nu mee bezig.”

Maskin doet zijn onderzoek op een instituut van de universiteit van Princeton, hetzelfde instituut waar ook Albert Einstein eens werkte. Myerson is de tiende econoom van de universiteit van Chicago die de Nobelprijs ontvangt. Hurwicz gaf het voltijds college geven aan de universiteit van Minnesota op in 1988, maar is nog steeds regelmatig op de universiteit te vinden. Wat de drie samenbindt is niet alleen hun baanbrekende onderzoek, maar ook het feit dat zij allemaal uit een Joodse familie komen.

En Salomo, wat deed hij ook alweer? Hij verzon hij een manier om de vrouwen een belang te geven de waarheid te spreken. Hij liet een zwaard halen en zei het kind in tweeën te willen hakken, zodat beide vrouwen een deel van het kind zouden krijgen. De ene vrouw viel toen op haar knieën en smeekte hem het kind te sparen en dan maar aan de andere vrouw toe te wijzen. De andere vrouw zei: „Als ik het niet krijg, dan jij evenmin; hak het door.” Salomo had aan deze reacties genoeg. De vrouw die desnoods haar eigen kind door een ander wil laten opvoeden om het te sparen moet wel de echte moeder zijn. Zij kreeg dan ook het kind toegewezen.

Breaking views: pagina 18