‘Godzille’ strijdt met ANC om zwarte kiezer

Helen Zille is burgemeester van Kaapstad, blank en als leider van de oppositie in Zuid-Afrika wil ze ook zwarte stemmen trekken. Op stap met een vrouw met twee onmogelijke banen.

Aanhangers van de Kaapstadse burgemeester Helen Zille betogen voor de politierechtbank in de wijk Mitchell’s Plain. Zille, ook leider van de oppositie in Zuid-Afrika, moest daar verschijnen nadat ze begin september werd gearresteerd toen ze meeliep in een protestmars van burgers tegen het lakse politieoptreden in de om drugshandel beruchte wijk. (Foto AFP ) Supporters of Cape Town Mayor and leader of South Africa's opposition Democratic Alliance Helen Zille demonstrate 11 September 2007 outside the Mitchell's Plain magistrate's court in Cape Town where she appeared alongside 10 others arrested during an anti-drug march in Cape Town over the weekend. Zille, 56, was arrested following her participation in a community protest in the suburb of Mitchell's Plain on 09 September 2007, which saw demonstrators marching on the houses of suspected drug merchants and distributing petitions demanding an end to the illegal trade. She appeared in court on charges of contravention of the Gatherings Act. The case was postponed until 27 October 2007 for further investigation. AFP PHOTO/GIANLUIGI GUERCIA AFP

Geen tijd, nooit tijd. Helen Zille, burgemeester van Kaapstad en leider van de Zuid-Afrikaanse oppositiepartij Democratische Alliantie, kijkt alweer op haar horloge. Die twee heren in de wachtkamer moeten maar een andere keer terugkomen, draagt ze haar assistent op. En wie houdt de situatie in de krottenwijk Wag-n-bietjie, waar 1.800 mensen hun huizen kwijtraakten bij een brand, in de gaten? „Het loopt daar uit de hand, we moeten er heen.” Dan keert haar aandacht terug naar het bezoek. „Okay, begin maar”, bitst ze, als een scheidsrechter die het startsein geeft voor een wedstrijd. „En niet te lang, want ik moet zo weg.”

Helen Zille slaapt zelden. Haar werkdag begint om vier uur in de ochtend en eindigt om middernacht. ‘Godzille’, noemen cartoonisten haar, omdat ze net zoveel lawaai maakt als het monster in de sciencefictionfilm. Ze spreekt zowel vloeiend Afrikaans als Xhosa. Sinds ze een half jaar geleden Tony Leon als leider van de oppositie opvolgde, combineert ze twee banen, die beide even druk als politiek beladen zijn.

Als burgemeester van Kaapstad staat ze aan het hoofd van een wankele coalitie die de enige stad in Zuid-Afrika regeert waar regeringspartij ANC in de oppositiebanken zit. Als leidster van de oppositie staart ze de ogenschijnlijk onbreekbare overmacht van het ANC in de ogen. In de dertien jaar sinds het einde van de apartheid vergaarde de regeringspartij meer dan zeventig procent van de parlementszetels. Zille’s Democratische Alliantie moet het doen met 12 procent van de kiezers, meest verontwaardigde blanken en kleurlingen.

„Onze grootste uitdaging is boven ras uit te stijgen als de beslissende factor in de politiek”, zegt ze vastbesloten. „We moeten Zuid-Afrikanen zover zien te krijgen dat ze voor iemand stemmen op basis van beleid of principes, en niet op basis van huidskleur.”

In de hoop af te komen van het imago leider van een blanke en elitaire partij te zijn, trekt Zille de armste wijken in. Of ze daar nu welkom is, of niet. Eind oktober moet ze voor de rechter verschijnen wegens deelname aan een mars dwars door Mitchell’s Plain, een wijk berucht wegens de handel in drugs, wapens en vrouwen. Samen met leden van een burgerwacht die zichzelf Padlac noemt (People against drugs, liquor and crime), bonsde Zille op de deuren van de huizen waar drugshandelaren zouden wonen. De politie sloeg haar in de boeien toen ze zich op de stoep van het lokale politiebureau wilde beklagen over het lakse optreden van de agenten in de wijk. Is dat geen populisme?

„Wat is er mis met populisme?”, verdedigt ze zich fel. „Wat ik onbegrijpelijk vind, is dat drugshandelaren ongestoord hun gang kunnen gaan in het openbaar, onder de neus van de politie. Ik verdedig mijn grondwettelijke recht als burger om daar tegen in opstand te komen.”

De oppositieleider speelt met vuur. Burgerwachten zijn berucht op de Kaapse vlakten. Eind jaren negentig verklaarde een moslimgroepering (PAGAD) op dezelfde manier de oorlog aan de talloze drugsbendes in de arme wijken rond Kaapstad. Voor het oog van de camera, en de politie, werden drugshandelaren doorzeefd met kogels en in brand gestoken. Kort daarna volgde een campagne met bomaanslagen, waarbij doden en gewonden vielen. PAGAD werd uiteindelijk opgerold door de politie toen bleek dat veel leden van de burgerwacht zelf betrokken waren bij drugshandel.

„De burgemeester heeft geen idee met welke mensen ze te maken heeft”, zegt Moosa Daniels, hoofd van de Tafelsig Neighborhood Watch. Hij patrouilleert al jaren in deze wijk waar overdag de was wappert voor fel gekleurde huizen, maar ’s nachts de gangsters de straten overnemen. Vorige week zag Daniels leden van de door Zille gesteunde burgerwacht jongeren in elkaar slaan in het holst van de nacht. „Ik waardeer haar zorgen over de drugshandel. Maar dit is niet haar territorium. Ze kent de dynamiek van deze wijken niet. Ze lieert zich aan een organisatie zonder controle te hebben over de leden en hun acties. Het is levensgevaarlijk.”

Dezelfde woorden klinken de volgende ochtend in het raadsdebat. Zille zit er als primus inter pares tussen de raadsleden. Vanaf de oppositiebanken vuurt het ANC het ene salvo na het andere af op Zille. De burgemeester is een leugenaar. De burgemeester is een racist. De burgemeester is een populist. „Wat heeft haar protestmars bereikt?”, vraagt fractievoorzitter Ncedena Mbulelo. „Volgens mijn informatie zijn de mensen waarmee ze marcheert tegen de drugshandel, dezelfde mensen die de drugs verkopen. Maar Zille denkt dat ze boven de wet staat.”

Kaapstad is de enige plek in Zuid-Afrika waar de kracht van de democratie getest wordt. Alleen hier brengen verkiezingen nieuwe partijen aan de macht. Helen Zille staat voor de opgave te bewijzen dat haar partij niet alleen kritiek kan leveren, maar ook effectief kan regeren. „We zijn meer dan alleen behang. We maken verschil. We roepen de macht ter verantwoording, we stellen vragen. En als het ANC over vijf à zes jaar uit elkaar valt, dan zijn wij doorslaggevend om de politiek in dit land zo te veranderen dat we geen tweede Zimbabwe worden.”

Na het raadsdebat haast de burgemeester zich naar een bijeenkomst met de vakbonden om te praten over de oorlog tegen drugs. Als ze het woord wil nemen, breekt een hels kabaal los. Honderden vakbondsleden omsingelen dansend het podium waarop Zille probeert te spreken. Ze geeft op en verlaat onder boegeroep de zaal. De strijd om de zwarte kiezer is nog niet gewonnen.