Brown fel op ‘rode lijnen’ in Europa

De EU-regeringen zullen het de Britse premier Brown eind deze week in Lissabon niet moeilijk maken. Des te lastiger heeft hij het met de binnen-landse kritiek op Europa.

Veel plezier zullen de overige Europese regeringsleiders vermoedelijk niet beleven aan de Britse premier Gordon Brown op diens eerste EU-top in Lissabon, later deze week. Brown, toch al minder op Europa gericht dan zijn voorganger Tony Blair, is er in de eerste plaats op gebrand zich te revancheren voor het gezichtsverlies dat hij vorige week in eigen land opliep.

De opvolger van Blair werkte zich in de nesten door te elfder ure af te zien van plannen voor vervroegde verkiezingen in het licht van ongunstige opiniepeilingen. Veel Britten namen hem echter in het bijzonder de in hun ogen huichelachtige wijze kwalijk, waarop hij zijn besluit vervolgens probeerde recht te praten.

Hier komt bij dat het voornaamste agendapunt in Lissabon, het Hervormingsverdrag (over doel en werking van de EU), in Groot-Brittannië omstreden is. De Conservatieve oppositie voert campagne voor een referendum en ook in de media laten de voorstanders daarvan zich nadrukkelijk horen. Zowel het boulevardblad The Sun als de conservatieve krant The Daily Telegraph voert actief campagne voor een volksraadpleging over het verdrag.

Ze kregen gisteren steun van een partijgenote van Brown, het gerespecteerde Lagerhuislid Gisela Stuart. In een ingezonden stuk in de Evening Standard noemde ze het „evident oneerlijk” om terug te komen op de belofte uit 2004 om een referendum te houden. Blair had toegezegd een referendum te houden over het verdrag voor een Europese Grondwet. Dit werd echter in 2005 door de Nederlanders en de Fransen weggestemd, waarna Blair de grondwet dood verklaarde.

Volgens Stuart, die zelf nauw betrokken was bij de voorbereidingen voor die Europese Grondwet, is het echter „niet eerlijk en niet consequent” geen referendum te houden onder het mom dat het nu om een ander verdrag gaat. Het argument van de regering dat er op een aantal beleidsterreinen een uitzonderingspositie is bedongen, gaat evenmin op, stelt Stuart. Die waren in vrijwel dezelfde vorm ook al vastgelegd in het gesneuvelde grondwettelijk verdrag van de EU.

Overigens bestaat er bezorgdheid bij velen over de houdbaarheid van de Britse uitzonderingspositie. De opt-outs raken onder meer het Europese Handvest van de Grondrechten, het buitenlands beleid en de arbeidsmarkt. De regering spreekt in dit verband van ‘rode lijnen’, waarbinnen de Europese bevoegdheden ophouden.

Een commissie van het Lagerhuis, gedomineerd door Browns eigen Labour Partij, concludeerde vorige week echter dat de regering duidelijker moet aangeven hoe ze de ‘rode lijnen’ in de praktijk denkt te handhaven. Het dagblad The Times meldde vandaag bovendien dat eventuele ‘opt-outs’ de Britten veel geld kunnen gaan kosten. Ook moet nog maar worden afgewacht hoe het Europese Hof de Britse ‘opt-outs’ beoordeelt.

Brown zelf heeft al openlijk gedreigd in Lissabon een veto over het hele verdrag uit te spreken als zou worden getornd aan de Britse uitzonderingspositie.

De Britse minister van Buitenlandse Zaken David Miliband toonde zich gisteren echter na overleg in Luxemburg tevreden met kleine aanpassingen, die de laatste dagen zijn toegevoegd. „De rode lijnen zijn nu beter verdedigd dan tien dagen geleden”, betoogde hij.

De kans dat Browns Europese collega’s het hem moeilijk zullen maken is intussen niet groot. Hij hoeft maar het woord ‘referendum’ in de mond te nemen en alle leiders weten weer hoe laat het is. Uit een peiling in de Sunday Telegraph van afgelopen zondag bleek dat tweederde van de Britten vindt dat er een referendum over het Hervormingsverdrag zou moeten worden gehouden.

Het lijdt weinig twijfel dat een meerderheid van de Britten, die nog altijd zeer ambivalent tegenover de Europese samenwerking staan, tegen zou stemmen als ze de kans kregen. En dat zou Europa in een nieuwe crisis kunnen storten, waar niemand op zit te wachten.

De kans dat Brown overigens daadwerkelijk een referendum uitschrijft is uitermate gering. Hij weet maar al te goed dat zo’n volksraadpleging hem heel goed de kop als premier kan kosten, zeker nu de Conservatieven de wind weer meer in de zeilen hebben. Na tien jaar wachten in de schaduw van Blair hoopt de ambitieuze Brown echter nog enige jaren mee te gaan.