Kaczynski ‘knock-out’ in tv-debat met liberaal Tusk

De liberale oppositieleider in Polen, Donald Tusk, won vrijdagavond tegen de verwachtingen in het televisiedebat met premier Jaroslaw Kaczynski.

Hij maakt altijd een wat knullige indruk, alsof hij zelf ook niet snapt waarom hij leider is van Polens grootste oppositiepartij. Maar gisteren was Donald Tusk in zijn sas.

Tijdens een partijbijeenkomst in Warschau werd de voorman van Burgerplatform bezongen en bejubeld, onder meer met een hymne uit 1831 waarvan het refrein begint met: Polen, naar jullie bajonetten! Over een week zijn er vervroegde verkiezingen en voor het eerst in tijden geloven de Poolse liberalen weer in de overwinning.

Het keerpunt was een debat, op vrijdagavond, met premier Jaroslaw Kaczynski. Tegen de verwachting in hing niet Tusk, maar Kaczynski na afloop in de touwen. Volgens een liberale senator was het zelfs „een knock-out”. De jongste peilingen wijzen die kant op. Een onderzoek geeft Tusk zelfs een meerderheid.

Burgerplatform maakte tot nu toe aan de lopende band tactische fouten. In de aanloop naar de verkiezingen van 2005 zeiden de liberalen steeds een coalitie te willen vormen met Recht en Rechtvaardigheid (PiS), de moreelconservatieve partij van Kaczynski. Het verschil tussen de partijen vervaagde, het was om het even voor wie je stemde. En Tusk verloor.

Daarna probeerde hij, op jacht naar populariteit, lange tijd de harde taal van Kaczynski te evenaren. Maar het moddergooien ging de zachtmoedige liberaal slecht af. Kaczynski noemt zijn politieke tegenstanders zonder blikken of blozen plunderaars, landverraders en dieven. Maar als Tusk het zegt klinkt het kolderiek.

Nu lijkt de liberaal alsnog zijn draai te hebben gevonden. Tijdens het debat vrijdag ging hij negatieve stellingen zo veel mogelijk uit de weg. Zijn boodschap was positief en steunde vooral op het idee dat een economisch wonder zoals in Ierland ook in Polen mogelijk is. Dat ooit straatarme land maakte de afgelopen decennia een spectaculaire inhaalslag. Tusk wil „een Ierland aan de Vistula” bouwen.

Tijdens de bijeenkomst gisteren riep hij zijn partij op om niet langer mee te gaan in de inktzwarte woordenoorlog. „Alleen mensen die liefhebben hebben het recht om te regeren. Wij staan aan de kant van het licht.” Er werd ook veelvuldig geciteerd uit toespraken van wijlen Johannes Paulus II, de Poolse paus, want Burgerplatform mag dan liberaal zijn – het is wel rechts-liberaal. Tusk is tegen abortus, euthanasie en het homohuwelijk.

Kaczynski’s retoriek wordt intussen alleen maar harder. Sprak de premier eerst voornamelijk over de grote roof van Polen door oud-communisten en oligarchen – de laatste tijd presenteert hij ook een toekomstvisie, die neerkomt op „de consolidatie van het volk”, het soort taal waarop minderheden in Polen, die al erg in de minderheid zijn, niet gerust zijn. Maar Tusk doet hij er een plezier mee. Diens boodschap van tolerantie wordt er alleen maar sterker door.

De premier ging een debat met Tusk lang uit de weg. Hij debatteerde liever met de oud-president en sociaal-democraat Aleksander Kwasniewski, die door vermeende alcoholproblemen en een communistisch verleden een eenvoudiger doelwit is. Tusk is geen oud-communist, maar, net als Kaczynski, een oud-dissident. Met een beroep op morele superioriteit kon de premier dus moeilijk scoren.

Het werd vrijdag, voor het eerst in de campagne, een inhoudelijk debat. Kaczynski, die zich presenteert als de stem van de gewone man, kreeg van Tusk concrete vragen voorgelegd over de stijgende prijzen van brood, benzine en aardappels en over de salarissen van verpleegsters. Kaczynski beantwoordde deze fout.

De oppositieleider wilde ook weten waar de drie miljoen woningen zijn die Kaczynski in 2005 beloofde. De premier gaf zijn standaardantwoord – dat zijn regering wordt gehinderd door „de kliek” in Polen. „Als ik u goed begrijp”, zei Tusk, „zegt u dat een huis wordt gebouwd met het oprollen van kliekjes. Maar een huis bouw je met bakstenen.”

Kaczynski probeerde Tusk uit evenwicht te krijgen door te rommelen met aanspreektitels, een altijd delicate kwestie in het formele Polen. Volgens goed Pools gebruik had de premier Tusk moeten aanspreken met „meneer de voorzitter”, maar hij noemde hem „meneer Donald”, wat in deze specifieke context ongepast was. Tusk werd niet boos, integendeel, hij schoot in de lach, waardoor juist de premier even uit balans raakte. Tusk suggereerde zelfs „Donaldje” als aanspreektitel en ging zelf over op „meneer Jaroslaw”.

Ook probeerde de premier de loyaliteit van zijn rivaal in twijfel te trekken door te suggereren dat hij geen echte Pool is. Tusk komt uit een geslacht van Kaszuben, een bevolkingsgroep in het noorden van Polen die wat de nazi’s betreft Germaans was. Tijdens het debat zei Kaczynski dat Tusk nog steeds niet weet of havenstad Gdansk „Pools of Duits” is. Tusk: „Het is gênant dat de premier probeert te suggereren dat sommige steden niet Pools zijn.”

Meteen na het debat gaf Kaczynski een persconferentie. „Ik voel me volledig ondubbelzinnig de winnaar. Iedereen kon zien dat Tusk niets te vertellen had.” Maar de volgende dag zeiden de peilingen precies het tegenovergestelde. Kaczynski reageerde tijdens een bijeenkomst op het platteland met harde retoriek. „De liberalen willen hun plaats aan de trog weer innemen en hun plundering hervatten.” Maar de trog is al bezet.