Japan heeft ineens de grootste bank ter wereld

Met de privatisering van de Japanse postbank ontstaat in één klap de grootste commerciële bank ter wereld. Japan Post heeft meer rekeningen dan er Japanners zijn.

Japanners vertrouwen al decennialang op de stabiliteit van de Japanse postbank, de spaarbank van het nationale postbedrijf, waarbij alle tegoeden zijn gegarandeerd door de overheid. Ze houden bij elkaar ruim 400 miljoen rekeningen aan bij Japan Post, ruim meer dan er Japanners zijn (123 miljoen).

Deze maand is de Japanse overheid, na jaren van voorbereiding, begonnen met de privatisering van Japan Post. Daarmee ontstaat in één klap de grootste commerciële bank ter wereld. Het balanstotaal van Japan Post bedraagt omgerekend 2.090 miljard euro – meer dan dat van het Amerikaanse Citigroup, nu nog ’s werelds grootste bank.

Het 136 jaar oude Japan Post wordt in drieën gesplitst. Het onderdeel post (bezorging en postkantoren) blijft, het bankbedrijf en de tak die levensverzekeringen verkoopt zullen op termijn – tussen 2010 en 2017 – worden verkocht.

De privatisering van het postbedrijf is in 2005 ingezet door de toenmalige premier (en ex-minister voor Post en Telecom) Junichiro Koizumi. Critici vreesden toen dat de privatisering zou leiden tot het verdwijnen van postkantoren – en daarmee vaak het enige bankkantoor – in dorpen op het Japanse platteland. Voorstanders zeiden juist te hopen dat klanten van Japan Post in de toekomst meer met hun geld zouden kunnen doen dan het tegen een lage rente op een spaarrekening zetten. Zo zou beleggen voor meer Japanners binnen handbereik kunnen komen.

De komende tien jaar wil het nieuwe bankbedrijf gebruiken om marktaandeel te winnen op terreinen waar het nu nog niet actief is. Topman Yoshifumi Nishikawa van Japan Post zei dat hij zich als eerste wil storten op de hypotheekmarkt. Hij nam daarvoor de regionale Suruga Bank in de arm, die vooral in en rond Tokio actief is. Suruga breekt daarmee met andere regionale Japanse banken, die samenwerking met Japan Post afwijzen omdat ze bang zijn dat het bedrijf in snel tempo de hypotheekmarkt zal weten te veroveren via zijn netwerk van 24.000 postkantoren en met behulp van de 1.100 miljard euro aan tegoeden op betaal- en spaarrekeningen die de bank op haar balans heeft staan – meer dan de drie grootste banken van Japan samen.

De concurrentie op de Japanse hypotheekmarkt is ook zonder toetreding van Japan Post al fel. Zo heeft nog geen van de banken het aangedurfd in de hypotheekrente hogere rentetarieven door te berekenen die ze moeten betalen om geld aan te trekken. De twee grootste banken van Japan, Mitsubishi UFJ en Mizuho, zagen hun winsten recentelijk dalen door gestegen rentekosten en gedaalde rente-inkomsten.

Japan Post zal zich voorlopig alleen richten op leningen voor particulieren, zei topman Nishikawa. De groei van de markt voor bedrijfskredieten in Japan is toch al zo goed als stilgevallen doordat bedrijven hun investeringen uit eigen middelen financieren in plaats van met leningen.

Japan Post heeft wel nog toestemming nodig van financiële toezichthouders voor ze leningen mag gaan verstrekken aan particulieren. Directeur Tadashi Ogawa van de branchevereniging van Japanse regionale banken heeft al gezegd dat hij vindt dat die toestemming er niet zou moeten komen zolang de tegoeden van Japan Post gecontroleerd worden door de overheid. De Japanse premier Yasuo Fukuda zei eerder deze week echter dat hij wil dat het postbedrijf „efficiënter gebruikmaakt van zijn kostbare bezittingen”. De privatisering van Japan Post is volgens hem uitdrukkelijk bedoeld om de concurrentie in het bankwezen te stimuleren. Ook moet het omvangrijke landelijke kantorennetwerk van het postbedrijf blijven bestaan, zei Fukuda.

De Japanse regering wil zowel het bankbedrijf als de verzekeringtak van Japan Post in 2010 een eigen beursnotering geven. Alle aandelen zouden in 2017 verkocht moeten zijn. Interne accountants van Japan Post hebben tot 2010 de tijd om ervoor te zorgen dat de bedrijven op dezelfde manier gaan opereren als in de marktsector gebruikelijk is en ook gaan voldoen aan alle boekhoudregels. Ook zal de bank mensen in huis moeten halen met kennis van de kredietmarkt, want Japan Post heeft tot nu toe geen ervaring met het verstrekken van leningen.

Japan Post maakte tot nu toe ook weinig werk van het herbeleggen van alle tegoeden die het beheert. De bank belegt vooral in staatsobligaties, maar is van plan haar beleggingen geleidelijk meer te gaan spreiden. (Reuters, Bloomberg)