Een moordenaar met taakstraf

Een taakstraf voor een verkrachting of een moord lijkt wel een erg milde sanctie. Om welke zaken gaat het dan, willen deskundigen graag weten.

Rechters leggen ook taakstraffen op voor zware geweldsmisdrijven en verkrachting. En wijken daarmee af van de richtlijnen van het Openbaar Ministerie. Dat was de strekking van een uitzending van het Vara-programma Zembla gisteravond. Daarin werden cijfers van het Openbaar Ministerie gepresenteerd, waaruit blijkt dat in 2006 de rechter 54 keer een taakstraf bij verkrachting oplegde en 225 keer voor aanranding. Ook bij poging tot moord en poging tot doodslag kwamen taakstraffen voor. De rechter heeft zelfs voor moord in een geval volstaan met een taakstraf. Ook komt het stapelen van taakstraffen voor, wat het parket juist niet wil.

De politieke reactie bleef niet lang uit. Justitie-woordvoerder Teeven (VVD), voorheen officier van justitie, zei een initiatief wetsvoorstel voor te bereiden dat de rechter aan banden moet leggen. Bepaalde zware misdrijven moeten van taakstraf worden uitgesloten, meent hij.

Een halve dag na de uitzending zijn de reacties in het strafrechtapparaat vooral verbaasd. Zowel bij de Vereniging voor Rechtspraak, de beroepsvereniging voor rechters, als de Raad voor de Rechtspraak, het bestuursorgaan van de rechterlijke macht. Iedereen wil weten in wèlke moordzaak een rechter dan zou hebben volstaan met een taakstraf. Daar moeten wel heel bijzondere omstandigheden een rol hebben gespeeld. Speculaties alom: zou een arts een taakstraf hebben gekregen die dacht euthanasie te hebben gepleegd, maar strafrechtelijk toch moord? En wie kan er toch 19 taakstraffen na elkaar hebben gekregen? Dat moet wel een veelpleger zijn die òf hele lichte delicten pleegt òf zo ongezond is dat opsluiting onverantwoord zou zijn.

Voorzitter Bert van Delden van de Raad zegt dat onder verkrachting ook veel gedragingen worden vervolgd die „heel onaangenaam” zijn, maar niet beantwoorden aan het beeld dat het publiek heeft bij verkrachting. Hoogleraar strafrecht Y. Buruma gaf op Radio 1 vanochtend het voorbeeld van het „in de kont knijpen van een verkoopster bij V & D” of een „opgedrongen tongzoen”. Van Delden zegt het „buitengewoon slecht te vinden” als op de golven van de Zembla-uitzending de rechter z'n marge van beoordeling bij dit soort zaken kwijt zou raken en tot celstraffen verplicht zou worden.

Daarnaast wordt bij de rechters opgemerkt dat taakstraffen vaak opgelegd worden in combinatie met een boete of een celstraf, ook met een onvoorwaardelijke celstraf. Ook komt het voor dat het Openbaar Ministerie zelf vraagt een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf om te zetten in een taakstraf, als een deel ervan is uitgezeten.

Maar bovenal geldt dat rechters vrij zijn om met de strafeisen van het parket te doen waar hij zin in heeft. Eerder zou het Openbaar Ministerie zich moeten aanpassen aan de lijn die de rechters in de praktijk volgen dan andersom, meent Van Delden. Verder plegen rechters niet in het wilde weg straffen op te leggen. Ook de rechter heeft richtlijnen. Ze staan op rechtspraak.nl en heten ‘oriëntatiepunten straftoemeting’. Bedoeld om geen al te grote verschillen in strafbeleid tussen de arrondissementen te laten ontstaan. De eerste inhoudelijke regel daar luidt: „1 dag gevangenisstraf staat in verhouding tot 2 uur werkstraf met een maximum van 240 uur.”

De reclassering staat intussen nog steeds achter de werkstraf. Directeur S. van Gennip van Reclassering Nederland zegt dat werkstraf de samenleving geld opbrengt, terwijl de celstraf geld kost. Bij taakstraffen recidiveren vijf van de tien deelnemers en bij gedetineerden acht van de tien. Intussen mislukt er ook een aantal taakstraffen. Van de ruim 43.000 die er in 2006 werden opgelegd stuurde de Reclassering er 4.057 terug naar Justitie omdat er geen land mee te bezeilen viel. Daarnaast kwamen er 4.000 niet opdagen: verhuisd, overleden of anderszins onvindbaar. Van Gennip wijst erop dat de rechter terecht ook kijkt naar de persoon van de dader. Hoe kan de kans op herhaling zo klein mogelijk worden gehouden? Behalve opsluiting of boete kan ook therapie of werk maatschappelijk een reële bijdrage zijn. Veel daders zijn volgens hem mensen die „geen structuur in hun leven hebben en twaalf uur in bed liggen”. Met een taakstraf krijgen ze discipline opgelegd.

Wanneer is taakstraf gepast? nrc.nl/discussie