Verzinselen

Karel Knip

Negen wetenschappelijke onjuistheden of onwaarschijnlijkheden komen er voor in de film ‘An inconvenient truth’ van Al Gore. Daarom mag hij niet langer op Britse middelbare scholen worden vertoond zonder een introductie of nabespreking waarin op die onzekerheden wordt gewezen. Dat heeft een rechter van het Britse ‘High Court’ bepaald. Het wachten is nu op de uitspraak waarin het Bijbelse scheppingsverhaal een wetenschappelijke voetnoot krijgt voorgeschreven.

‘An inconvenient truth’, die vorig jaar in roulatie ging, beschrijft in enigszins schrille termen oorzaken en gevolgen van het broeikaseffect: de aardse opwarming door de ophoping van gassen als CO2, methaan en lachgas. In feite is het een verfilming van de diapresentatie die Al Gore al langer hield. Dat is de kracht. De zwakte is dat de bevlogen Gore zich niet helemaal aan de feiten hield. Gore-haters hebben de ‘nine errors’ inmiddels in veelvoud op internet geplaatst.

Is het erg dat Gore het niet zo nauw nam met de waarheid? Op hoofdpunten heeft hij immers gelijk? Goedbeschouwd is de film een staaltje van het soort debating dat tegenwoordig zo wordt gepropageerd op middelbare scholen. Daarbij is gelijk krijgen steevast belangrijker dan gelijk hebben. Men liegt er tegen de klippen op, met het excuus dat het à l’improviste en onder invloed van adrenaline gebeurt. Die uitweg heeft Gore niet. Anderzijds kan het klassikaal bespreken van Gores overdrijvingen de inhoudelijke aandacht voor het broeikaseffect wel eens ten goede komen.

Met precies dat doel verzamelen Amerikaanse fysici al een paar jaar alle fysische onwaarschijnlijkheden en onjuistheden die zij tegenkomen in Hollywood-films. Juist vorige week werd de AW-redactie een stuk doorgemaild dat een overzicht geeft van de inspanningen. Het heet ‘Hollywood blockbusters - unlimited fun but limited science literacy’ en de auteurs zijn C. Efthimiou en R. Llewellyn. Dankzij die rare namen is het makkelijk te vinden. Of het stuk ook ergens fysiek is afgedrukt werd niet duidelijk. Eerder publiceerden ze in The Physics Teacher.

E. en L. maken zich oprecht kwaad over alle onwetenschappelijke stunts en strapatsen in Hollywood-films, dat moet de lezer maar voor lief nemen. Als zij in ‘Speed’ (1994, met Dennis Hopper en Sandra Bullock, camera Jan de Bont) zien hoe een volle autobus met een vaartje van 110 km/h over een gat in een nog niet voltooid viaduct springt, denken zij: dat kan helemaal niet. Het stuk weg vlak voor het gat loopt volmaakt horizontaal en dus wordt de bus horizontaal gelanceerd. Maar dan kan hij nooit op dezelfde hoogte aan de overkant aankomen. E. en L. hebben de sprong frame voor frame geanalyseerd en concludeerden: het is een mirakel. Zij hopen dat natuurkundeleraren hun analyse gebruiken om de aandacht voor de mechanica van de worp te verbeteren.

Er zijn trouwens nogal wat springerige filmhelden, vooral in animatiefilms, die spotten met de wetten van de fysica. Zij blijken nog tijdens hun sprong, dus in volle vlucht, de plaats van neerkomen aan te passen aan de omstandigheden. Dat is fysisch onmogelijk. Wel is er invloed op de positie waarin men neerkomt, zie de vallende kat of de zweefduiker. Het zwaartepunt van de filmheld volgt een baan die bij de afzet voor de sprong was vastgelegd. In de film ‘Aeon Flux’ (Paramount, 2005) gaat het fout. Je zou eraan kunnen toevoegen dat een mens, anders dan Hollywood suggereert, niet straffeloos door een glazen ruit kan duiken. En dat de kans dat je met een pistool een klein bewegend doel op 10 meter afstand raakt nihil is. Er rammelt wel meer in actiefilms en westerns.

In de film ‘The core’ (Paramount, 2003) is ten gevolge van militair handelen de kern van de aarde stil komen te vallen. Hij draait niet meer en wekt dus geen magnetisch veld meer op. En het is het aardmagnetisch veld dat het leven beschermt tegen de inwerking van kosmische straling en geladen zonnedeeltjes. Een groep helden en geleerden gaat, uitgerust met een flinke atoombom, in een innovatief voertuig op weg naar het middelpunt van de aarde om de kern weer op gang te brengen. Op 1.000 kilometer diepte stort de subterreinwagen in een ravijn en een van de helden komt om. Hij valt in gloeiende lava en is daarin binnen een paar seconden verdwenen.

Wat een mens al niet verzinnen kan, brommen E. en L. Zo gauw zak je helemaal niet weg in gloeiende lava. De dichtheid van lava is ongeveer 3,3 kg/dm3 en die van een mens weinig meer dan 1. Een mens zakt dus voor hoogstens 30 procent weg in lava. Bovendien is de zwaartekracht op 1.000 km diepte al met 15 procent verminderd, zoals met Newtons algemene zwaartekrachtwet valt aan te tonen. Dus dat kan helemaal niet.

In de dvd ‘Superman - The movie’ (Warner, 2001) kan Superman de dood van de beminde journaliste Lois Lane niet verkroppen. Om haar terug te krijgen besluit hij de loop van de tijd om te keren. Daarvoor moet, weet hij, de rotatierichting van de aarde om haar as worden omgedraaid. (Dat werkt helemaal niet, zeggen E. en L.) Wat doet Superman? Hij haalt diep adem, zet zich stevig af tegen de aardse bodem, duikt weg in westelijke richting en begeeft zich naar de buitenzijde van de atmosfeer. Daar begint hij een duizelingwekkende serie rondvluchten waar een normaal mens misselijk van zou worden. Of zijn mooie cape daarbij ook wappert staat niet vast, waar het om gaat is dat Superman niet in westelijke maar in oostelijke richting had moeten wegduiken. Alleen tijdens de afzet heeft hij enige invloed op de aardrotatie (dat gedoe buiten de atmosfeer is nergens goed voor) en voor die afzet geldt Newtons actie = min reactie.

In ‘The Chronicles of Riddick’ (Universal, 2004) komt een planeet voor die veelzeggend Crematoria heet. Onze helden zaten in een gevangenis aan de schaduwkant van de planeet maar ontsnappen en gaan opweg naar een reddend ruimteschip dat al bijna in de zon staat. In de zon wordt het 370 °C, er schort wat aan de dampkring waarschijnlijk. Zoals dat gaat: de aantrekkelijke heldin kan het niet bijbenen, de hoofdheld helpt haar maar raakt nu zelf in tijdnood en zal dus verschroeid, nee, gecremeerd worden. Geen nood: hij gooit de inhoud van zijn heupfles water over zich heen en redt het nèt. Scientifically rubbish, zeggen de twee met de rare naam. De warmte die het verdampend water onttrekt weegt niet op tegen de hitte die de zon instraalt. Anderzijds: van crematie zal geen sprake zijn. Daarvoor moet het minstens 700 °C worden. De held wordt geroosterd, niet gecremeerd.