Onbespoten Amish

De eens gehate Amish zijn de nieuwe helden: romantisch, groen en vergevingskampioen.

Herman Bontrager droeg de zwarte broek met bretels, het witte overhemd en de breedgerande zwarte hoed toen hij een jongen was. Hij bekent dat hij zich schaamde.

Andere kinderen lachten hem uit. Het was kort na de Tweede Wereldoorlog. Amerikanen hadden nog de pest aan Amish, omdat ze niet hadden meegevochten. De Amish, een sekte van nu ongeveer 200 duizend wederdopers, weigeren militaire dienst.

„Maar tegenwoordig”, zegt Herman Bontrager, „zijn wij in de ogen van Amerikanen het toppunt van zuiver en puur. Dat is óók niet waar.” In een halve eeuw veranderden de Amish van paria’s in bijna-heiligen.

Als we elkaar spreken is het een dag na de herdenking: vorige week was het een jaar geleden dat melktruckchauffeur Charles Roberts een Amish schooltje in het plaatsje Nickel Mines, Pennsylvania, binnenliep en vijf meisjes doodschoot. De publiciteitsschuwe Amish hebben die ramp onder elkaar met een maaltijd herdacht. Herman Bontrager was daarbij. Hij is door de Amish in Nickel Mines gevraagd hun schaarse contacten met de buitenwereld te onderhouden – wat er meestal op neerkomt dat hij ongeveer niets zegt. Maar als je hem niet rechtstreeks naar de schietpartij vraagt, valt het mee.

Herman Bontrager draagt een modern kostuum en is directeur van een coöperatieve verzekeringsmaatschappij in New Holland in Lancaster County, Pennsylvania. Het hart van Amishland. Een verzekeringsmaatschappij hebben, is trouwens erg on-Amish. Zij verzekeren zich niet. God beschikt.

Bontragers grootouders waren net als de Amish in Nickel Mines ‘Old Order Amish’, de conservatiefste, oorspronkelijk Zwitserse tak – ze hebben geen elektriciteit, rijden met paard en wagen en halen hun kinderen van school zo gauw dat wettelijk kan – op hun dertiende.

Bontragers ouders waren ‘Beachy Amish’, genoemd naar de Amish bisschop Beachy. Zij gebruiken als dat nuttig is internet en telefoon – maar geen school na je dertiende. Nog progressiever zijn de Mennonieten. Herman Bontrager werd Mennoniet, omdat hij naar de universiteit wilde en dat alleen binnen die tak kan. Hij was de eerste in zijn familie die een schooldiploma haalde. Ze waren teleurgesteld, maar toonden begrip. Opgelucht: „Ze zijn me niet gaan mijden.”

Hij doelt op ‘Meidung’, de zwaarste straf die de Amish kennen voor wie de regels niet naleeft. Het komt neer op een vorm van verstoting, niet door een familie maar door een hele Amish-gemeenschap.

„Niet bepaald een vergevingsgezinde maatregel.”

„O, nee.”

We praten per telefoon, Bontrager nog altijd Amish-achtig ongehaast, over de spectaculaire vergevingsgezindheid die alle Amish op het moment wordt toegedicht.

De Amish-adoratie begon met de romantiserende speelfilms, zoals de thriller Witness, met Harrison Ford. „De milieubeweging zette de Amish nog hoger in aanzien.” Amish zijn, met hun onbespoten manier van leven, het ideaal van de Amerikaanse groene hype.

Toen de ramp in het schooltje. De schutter, Charles Roberts, had ook zichzelf doodgeschoten. Op zijn begrafenis was de helft van de aanwezigen Amish. Een Amish-delegatie trok ook naar het huis van zijn weduwe om haar vergiffenis te schenken. Iedereen vond dat imponerend. Alleen een goede vriendin van Marie Roberts durfde het aanmatigend te noemen om vergeving te bieden aan iemand die niets valt kwalijk te nemen en zelf ook gebroken achterblijft.

Intussen stroomde het geld bij de Amish binnen. Ruim vier miljoen dollar aan giften voor de getroffen families. Daarvan, maakte Herman Bontrager bekend, schenken ze ook een deel aan Marie Roberts.

Amerikanen zijn bodemloze bewonderaars. En zoveel vergiffenis maakt ze sprakeloos van ontzag. Terwijl de camera’s kort na de schietpartij nog genadeloos op de nabestaanden werden gericht – Amish willen hoe dan ook niet gefotografeerd worden – lieten ze het dorp bij de herdenking met rust. Er was veel aandacht, maar nu op gedragen toon en op ruime afstand.

„Hoe was die herdenkingsmaaltijd?”

„Kalm. Gewone gesprekken. Iemand opperde dat we met alle aandacht voor de vergiffenis iets moesten doen. Aan Bush vragen of hij de radicale islam ook zou willen vergeven. Wat opmerkelijk is, want Old Order Amish zijn apolitiek. Alleen het Koninkrijk Gods is relevant.”

Herman Bontrager gelooft dat de Amish met hun vergevingsgezindheid een verborgen behoefte prikkelen van veel Amerikanen, voor wie oog-om-oog de norm is.

Maar, zegt hij met nadruk, het schenken van vergiffenis is ook voor de Amish geen vanzelfsprekendheid. Zie hun traditie van ‘Meidung’. „En ken je het boek van Amish-kenner Donald Kraybill?” Het gaat over de nasleep van de schietpartij. ‘Amish Gratie’, heet het.

Kraybill sprak met familieleden van de slachtoffers. Die gaven toe dat een Amish nu eenmaal hóórt te vergeven, maar dat het deze keer eigenlijk ondoenlijk is.

Het ook te menen, dat proberen de Amish nog te leren. En dat lukt alleen met hulp van sociaal werkers en van traumadeskundigen uit de buitenwereld. Echt vergeven gaat niet in afzondering.