De echte, stoere Schot krijgt weer een kans

Het Schotse voetbal beleeft hoogtijdagen. Celtic, Rangers en het nationale elftal boeken succes. Niet door de aloude, artistieke passing game, maar door Schotse passie, gespeeld door Schots talent, gecoacht door Schotten.

Wie Schotten nu ziet voetballen, wil niet gauw geloven dat hun voorvaderen de grondleggers zijn van het artistieke voetbal. Het Schotse voetbal van nu wordt vereenzelvigd met kick and rush, met harde tackles en met nimmer aflatende geestdrift, met voetballers die zich laten opzwepen door uitzinnige supporters in de volgepakte stadions van Glasgow: Celtic Park, Ibrox Park en Hampden Park. Opwinding overal, alleen is artistiek voetbal ver weg.

Toch beleeft het Schotse voetbal weer hoogtijdagen. Niet meer door artistiek voetbal, maar dankzij die andere oer-eigenschap: wilskracht. Het nationale elftal versloeg de vicewereldkampioen Frankrijk (uit en thuis met 1-0) in de kwalificatiereeks voor het Europees kampioenschap van 2008. Celtic versloeg in de Champions League thuis Europees kampioen AC Milan en Glasgow Rangers won nota bene uit met 3-0 van Olympique Lyon, sinds jaren een Europese topclub.

Vanmiddag is Hampden Park met 55.000 toeschouwers vol, al maanden uitverkocht, als The Tartan Army in de EK-kwalificatie tegen Oekraïne speelt. Bij winst is plaatsing van de koploper in de ‘groep des doods’ met onder meer Italië, Frankrijk en Georgië voor het EK bijna een feit. Op 18 november speelt Schotland de beslissende wedstrijd tegen Italië, op op Hampden Park, het stadion aller stadions. Zou het duel dertig jaar eerder zijn gespeeld dan waren er ruim 130.000 toeschouwers geweest. Het gerenoveerde en om veiligheidsredenen verkleinde stadion heeft vier Europese records: Schotland-Engeland in 1937: 149.000; Celtic-Aberdeen in 1937: 146.000; Celtic-Leeds United in 1970: 133.000; en de Europa-Cupfinale Real Madrid-Eintracht Frankfurt in 1960: 130.000.

The Scots were celebrating their religion: football!. Zo schrijft de Britse historicus James Walvin in zijn boek The People’s Game. Hij verwijst naar de Hampden Roar van weleer: „Nooit hebben zoveel toeschouwers zoveel onheilspellend lawaai kunnen maken. Geen volk ter wereld heeft zo’n obsessie voor voetbal als de Schotten. Hun invloed is immens. De Schotten benaderden als eerste het voetbal wetenschappelijk en gaven het tegelijk een artistieke toets. Hun passing game bood het voetbal zowel een wiskundige als een kunstzinnige verbeelding. De Schotten kregen in Engeland zelfs de naam The Scotch Professors.”

Voetbalhistoricus Brian James schrijft in England vs. Scotland: „In 1872 waren de Engelse spelers officers and gentlemen, mannen uit de hogere klasse die neerkeken op het volk. De Engelsen introduceerden de dribbling game, in het 1-1-8-systeem. Elke speler probeerde zelfgenoegzaam te dribbelen, te soleren, om dan te scoren. De anderen keken beleefd toe, applaudisseerden of ergerden zich. In het andere geval bedienden ze zich van de ‘lange bal’. De Schotten, het volk van de straat, bedachten een tactische innovatie: de passing on game.”

Op de Engelse lange bal reageerden de Schotten met een korte pass. Schotse spelers (Denis Law, Billy Bremner, Hughie Gallagher, Peter Lorimer, Kenny Dalglish, Graeme Souness, Jim Baxter; maar vooral het Celtic van de jaren zestig dat de Europa Cup won met Jimmy Johnstone en Bobby Murdoch) vertolkten het artistieke spel. Het professionalisme bood Schotse jongens uit de arbeidersklasse de kans om de armoede te ontvluchten. Schotse topspelers koppelden lichtvoetigheid aan vechtersmentaliteit en een drang naar zelfvernietiging. Zo pleegde Gallagher zelfmoord, en raakten Bremner, Johnstone, Baxter en vele anderen verslaafd aan drank en drugs. Voetbal was een obsessie, er was geen andere vluchtweg.

Historicus Bob Crampsey zette in The Scottish Footballer de Schotse voetbalziel neer. „Hij is strijdlustig, ongeduldig en ongedisciplineerd. Hij zoekt de zelfdestructie. Hij aast op een individualistisch optreden en op bravoure met de bal. Zijn kracht is de improvisatie.” Daarnaast is er de Schotse voetbalschool geweest, uitgedragen door legendarische coaches als Jock Stein, Bill Shankly, Matt Busby en Alex Ferguson – al twintig jaar succesvol manager van Manchester United. Geen volk van coaches dat zoveel tot de verbeelding sprak door zijn hang naar passie en identificatie met de mensen op de tribune die inzet, strijd en triomf eisen.

De Schotten willen terug naar die tijd. Ze lijken op de goede weg, getuige de recente resultaten van het nationale team, Celtic en de Rangers. Alan Hansen, 26-voudig Schots international en Europa-Cupwinnaar met Liverpool, is analist bij de BBC. „Het Schotse voetbal wordt weer gedomineerd door Schotten. Al die rubbish, die luie spelers en coaches die voor veel geld uit het buitenland werden gehaald, heeft niets opgeleverd. Het Schotse voetbal moet zijn identiteit terugkrijgen”, zegt hij aan de telefoon.

De eens zo keiharde en kopsterke Hansen verwijst naar de technische leiding bij de topclubs en de nationale ploeg. „Bij Celtic Gordon Strachan en Tommy Burns, Schotse oud-internationals; bij Rangers Walter Smith, Ally McCoist en Kenny McDowall. Bij het nationale team Alex McLeish, Andy Watson en Roy Aitken. Geen Nederlandse, Franse of Duitse coaches. Schotten met een Schotse ziel.”

Wat de Duitser Berti Vogts tussen 2002 en 2004 niet lukte – de Schotten weer Schots te laten voetballen – lukte zijn interim-opvolger Walter Smith in korte tijd wel. „McLeish zet het werk van Smith sinds begin dit jaar fantastisch voort. Al die buitenlanders hebben niets met Schotland.” Vogts nam na hevige kritiek ontslag. Het Schotse voetbal zakte ver weg, talent werd serieus genomen. Oud-bondscoach Craig Brown zei deze week tegen de BBC: „Schotse jongens zaten bij de grote clubs ontmoedigd op de reservebank terwijl matige, duur betaalde buitenlanders speelden. Van al die buitenlanders waren eigenlijk alleen Henrik Larsen en Brian Laudrup versterkingen. Nu is er weer oog voor Schots talent. Ons jeugdproject krijgt eindelijk bijval bij de clubs. We hebben 26 coaches in de regio aangesteld die op zoek gaan naar talent en ze begeleiden. Schots talent krijgt weer een kans. De coaches die nu aan de top staan, zijn allen afkomstig van de Schotse trainerscursus. We moeten terug naar home-grown talent”

„Schotse supporters willen Schotse voetballers”, zegt Hansen. „Als buitenlander moet je iets extra hebben. Of je speelt zoals de Schotse fans willen, of je bent geniaal. Fans willen strijd, passion and religion. Je mag verliezen, slecht spelen, maar je moet altijd strijd leveren. Als een Schot.”