www.nrc.nl/boeken

Oompje

Pieter Steinz geeft ons als huiswerk een aantal vragen op, waaronder ‘Is oom Jegor honderd procent goed?’

Ik vind de oom honderd procent geslaagd als een mild ironisch verbeelde goedzak met het talent om altijd nog meer narigheid te veroorzaken dan er al was. Oom vermijdt de kern van conflicten en confrontaties omdat hij het zo graag gezellig wil maken voor iedereen in zijn omgeving. Vervolgens escaleert alles, waarvoor hij de schuld op zich neemt, maar de verantwoordelijkheid voor de gang van zaken kan hij helemaal niet aan. Allemaal zeer geestig beschreven, met de regelmatig flauwvallende dames (theater en geen epilepsie) en schimpscheuten naar het letterkundig milieu als ‘de schromelijke onderontwikkeldheid van Foma Fomitsj hoefde natuurlijk zijn literaire loopbaan helemaal niet in de weg te staan’.

Oom is het ideale slachtoffer voor gefrustreerde en boosaardige karakters, met meer inzicht in menselijk gedrag dan hij.

Betekent dit dat Dostojevski in oom Jegor een romanfiguur heeft willen neerzetten met een sterk ontwikkeld schuldgevoel? Over de oorzaak van zijn schuld blijkt oom in het duister te tasten. Ik vind hem wel wat lijken op de goeiige dokter Bovary van Flaubert. Geen tragisch karakter, maar aandoenlijk van argeloosheid. Misschien moest oom een beetje model staan voor zoiets als de eenvoudige, intens goede Russische ziel.

Dat het verhaal een voor oom gunstige wending neemt, komt niet voort uit de ontwikkeling van de karakters van de dramatis personae, maar door een onverwachte gebeurtenis, die werkt als een deus ex machina. Dat doet inderdaad aan theater denken, zoals je ook veel scènes in toneelbeeld kunt zien (bij voorbeeld: Opschudding, iedereen draaft toe, de kolonel staat als verpletterd).

Dan nog: de vergeten burger. De verteller is de auteur zelf in de rol van de neef. Het lijkt me niet onlogisch dat wij moeten geloven dat neef, die het verhaal heeft opgeschreven, dit bij zijn zogenaamde gedenkschriften aan ons heeft nagelaten. De auteur/neef zal zich in 1859, na zijn jarenlange afwezigheid uit Moskou en Sint Petersburg, een vergeten burger gevoeld hebben.

Petra Visser

Dickens

Charles Dickens is een schrijver van groter formaat dan Dostojevski, zeker in dit genre. Tegenover de wijdlopigheid van Dostojewski schetst Dickens figuren in enkele lijnen. Zie bijvoorbeeld de roman Bleak House en daarin het ‘lieftallige’ echtpaar Smallweed (een oude woekeraar en zijn kindse vrouw). Een geniaal en ontluisterend portret van de ouderdom. Waar bij Dickens de creaties als het ware bij je in de kamer zitten blijven de personages bij Dostojewski van hout. Mij is dit boek tegengevallen.

André Hermans

Dit is aflevering 2 in de discussie over ‘Het dorp Stepantsjikovo’ van Dostojevski. Discussieer mee via www.nrc.nl/boeken, waar ook eerdere artikelen te vinden zijn. Meer informatie is te vinden op de www.the-ledge.nl, die met de Leesclub samenwerkt. Het dorp Stepantsjikovo (Dostojevski, okt.) – Bouvard en Pécuchet (Flaubert, nov.) – Jacobs kamer (Woolf, dec.) – Een man wordt ouder (Svevo, jan.) – Felix Krull (Th. Mann, febr.) – Het genadeschot (Yourcenar, maart) – Huwelijksverhalen (Strindberg, apr.)