Wolkenfabriek op een plein

Wat doet een videoscherm met een plein? Zolang het niet te opdringerig is, maakt het er een huiskamer van. De drie jaar geleden voltooide herinrichting van het Zuidplein in Amsterdam was al geslaagd, omdat de architecten ondanks de ernaast oprijzende kantoorpanden van de Zuidas, het aangrenzende treinstation en de flankerende ringweg, van dit plein een intieme plek wisten te maken. Mensen blijven hier rondhangen, lezen een boek of een krant op de rand van een boombak, flaneren langs de terrasjes. Het enige wat nog miste om het echt gezellig te maken, het voorwerp bij uitstek dat bij de moderne mens een gevoel van huiselijkheid oproept, was een televisietoestel. Sinds kort staat er een 8,5 meter hoge videozuil op het plein. De naam is CASZuidas (CAS staat voor Contemporary Art Screen) en er zal hoofdzakelijk videokunst op worden getoond.

CASZuidas is bedoeld als vluchtheuvel voor de waan van de dag. „Videokunst laat je anders naar je omgeving kijken”, zegt jan Schuijren, de programmeur van het scherm. „In dat opzicht kan ze een verrijking zijn ten opzichte van de beeldcultuur op televisie, die tegenwoordig bijna alleen nog maar uit realityprogramma’s bestaat.”

Ondanks zijn kolossale afmetingen – bijna 40 m2 – neemt het scherm een bescheiden plek in op het plein. Het zicht erop wordt vanaf het middenpad, waar de meeste voorbijgangers lopen, grotendeels belemmerd door bomen en de ingang van een ondergrondse fietsenstalling. Schuijren: „Je hebt de keuze om ernaar te kijken.” Alleen vanaf de kant van de terrasjes is het scherm goed te zien. En omdat het volgens de initiatiefnemers ook te opdringerig zou zijn om het geluid bij de filmpjes over het plein te laten schallen, kun je een gratis telefoonnummer bellen om via een telefoon of een headset het geluid toch te horen. „Je hebt nu eenmaal een verantwoordelijkheid naar het publiek als je kunst toont in de openbare ruimte”, zegt Schuijren. Daarom zal er ook geen aanstootgevende kunst op het scherm te zien zijn. „Expliciete seksscènes zijn uit den boze.”

Schuijren heeft voor het komende jaar een programma van enkele honderden videowerken samengesteld, variërend van traditionele videokunst tot registraties van performances. De komende weken zal onder andere de ‘klassieker’ Wolkenfabriek (1996) van Jeroen Kooijmans op het scherm te zien zijn. In dit geluidloze filmpje zuigt de schoorsteen van een fabriek de wolken uit de lucht. Het resultaat: alle dagen zon in Nederland, zo heeft Kooijmans eens over het werk opgemerkt. Van het Duitse kunstenaarsduo Beate Geissler en Oliver Sann wordt de film Shooter vertoond. Hierin toont de camera uiterst gespannen gezichtsuitdrukkingen van jongeren die een computergame aan het spelen zijn.

CASZuidas werd op 5 oktober feestelijk geopend, maar toont wegens technische problemen pas sinds gisteren de eerste filmpjes. Het project draait een jaar op proef en krijgt daarna mogelijk een vervolg van vier jaar.

Het is de bedoeling dat alle toekomstige kosten voor het scherm met opbrengsten uit advertenties worden verdiend. Die zullen twintig procent van de zendtijd in beslag nemen. Helaas, om adverteerders te kunnen trekken, worden de reclames juist rond de ochtend- middag- en avondspits uitgezonden, wanneer het plein op zijn drukst is.

CASZuidas, Zuidplein, Amsterdam.