Lessing: ‘Oh Christ, dat is al dertig jaar bezig’

Zeer tot haar eigen verrassing heeft de Britse schrijfster Doris Lessing gisteren de Nobelprijs voor literatuur gewonnen. Reacties uit Groot-Brittannië.

Doris Lessing (87) was niet thuis op het moment dat het nieuws in Stockholm werd bekendgemaakt. Toen ze even later per taxi thuis in het noorden van Londen arriveerde, werd ze door journalisten opgewacht, die haar vertelden dat ze de prijs had gewonnen. „Oh, Christ”, was haar eerste enigszins korzelige reactie. „Dat is nou al dertig jaar bezig,” Om meteen daarna terug te keren naar de auto om de taxichauffeur te betalen.

Later vertelde ze al decennia geleden te hebben begrepen dat het Nobelcomité niet van haar werk onder de indruk was. Ze erkende dat de Nobelprijs na tal van onderscheidingen de kroon op haar werk vormt.

Veel andere prominente auteurs verwelkomden Lessings uitverkiezing. „Ze verdient het volkomen”, aldus de Italiaan Umberto Eco, die zelf als kanshebber werd beschouwd. De Canadese schrijfster Margaret Atwood noemde de keuze van het comité „voortreffelijk”.

Lessing, geboren in het toenmalige Perzië in 1919, bracht haar jeugd goeddeels door in Zuidelijk Rhodesië, het huidige Zimbabwe. Ze had al twee mislukte huwelijken en de geboorte van drie kinderen achter de rug, toen ze zich in 1949 in Groot-Brittannië vestigde. Een jaar later publiceerde ze haar eerste boek The grass is singing. Daarin beschrijft ze de ingewikkelde verhouding tussen een blanke vrouw en een zwarte bediende.

Haar doorbraak kwam met The Golden Notebook in 1962. Ook het Nobelcomité prees dit als een ‘pionierswerk’. In de roman beschrijft Lessing de worsteling van schrijfster Anna Wulf om haar leven als vrouw én in vrijheid te kunnen leiden. Veel critici schaarden Lessing wegens dit werk onder de feministen, maar de schrijfster zelf was van zo’n etiket niet gediend. De jury van de Nobelprijs meldde nadrukkelijk dat Lessing wordt bekroond mede omdat zij heeft bijgedragen tot een omslag in het denken over de relatie tussen mannen en vrouwen in de twintigste eeuw.

Al sinds de jaren vijftig was Lessing, die lid was van de Britse communistische partij, een fel bestrijder van de blanke apartheidsregimes in Rhodesië en Zuid-Afrika. Daarom werd ze daar in 1956 tot persona non grata verklaard. Ook met het Britse koloniale rijk had de schrijfster niets op. Acht jaar geleden weigerde ze een onderscheiding als ‘Dame of the British Empire’. Ze vond: „zo’n Brits wereldrijk bestaat helemaal niet meer.”