‘Het decor is voor de spelers’

Toneelgroep De Appel uit Den Haag werkt aan de theatermarathon ‘Odysseus’, die op 23 december in première gaat.

Cirkelzagen snerpen, hamers slaan, bouwstof ligt op de 340 stoelen in de zaal. Twee weken nu werken technici van De Appel aan het decor van Odysseus.

De vloer van het theater, een voormalige manege aan de Duinstraat in Scheveningen, moet vijftig centimeter omhoog. Niet om de Hades, de onderwereld, een plek te geven maar om twee verzonken badkuipen te plaatsen van elk vijftienhonderd liter. Waar komt de Hades dan?

Ontwerper Guus van Geffen zit op de eerste rij en volgt de werkzaamheden. Het is donderdagmiddag 4 oktober, 14.19 uur. „In elk geval niet onder de plankenvloer. Dat is te anekdotisch. De kuipen zijn nodig omdat de zoon van Odysseus en zijn vriend uitgebreid gaan baden als symbool van een schoon begin.”

Van Geffen werkt tien jaar bij De Appel. Hij zegt: „Ik teken in mijn hoofd, niet op papier. In mijn hoofd is het makkelijker”. Hoog in de achtermuur is een groot rechthoekig gat geslagen voor een nieuwe nis. Er komen balkons aan weerskanten. De ontwerper: „De voorstelling gaat tien uur duren. Het gebruik van verschillende plekken stimuleert het kijken. Zo hoop ik dat de toeschouwers geboeid blijven.”

Van Geffen: „Ontwerpen begint met de taal van het stuk. Ik heb geluisterd naar de acteurs tijdens de eerste leesrepetities. Odysseus gaat over soldaten die terugkeren uit een gewonnen oorlog. Ik vraag me als ontwerper af: wat doet dat met mensen? Het is ondanks de triomf een droevig verhaal van ontbering en desillusie. Ik laat me inspireren door foto's van soldaten in Irak. Zij zijn daar ontheemd, bang en eenzaam.”

Leegte en verlatenheid zijn de sleutelwoorden voor Van Geffens decor. Daarom neemt hij de volle breedte van het Appeltheater. En het gaat ook de verte in. Dat levert een speelvloer op van 17 meter breed en 22 diep, veel groter dan bijvoorbeeld in de Amsterdamse Stadsschouwburg. „Mijn decor bestaat uit een kale ruimte, waarin licht en een handvol rekwisieten voor atmosfeer zorgen. De muren van het theater zijn zichtbaar. In deze ruimte creëer ik de Hades met naargeestig licht. De godenberg Olympus wordt zonovergoten. Ik maak een decor voor spelers, niet voor de regisseur of mezelf. Als personages zich vertrouwd voelen op het toneel, dan merkt de toeschouwer dat. Die krijgt daardoor een gastvrij onthaal.”

Eerdere afleveringen zijn te lezen op nrc.nl/kunst