‘Educated barbarians’ worden we

De Engelse schrijfster Doris Lessing (87 jaar) is de oudste Nobelprijswinnaar ooit.

Haar bewogen leven vormde de stof voor tientallen romans. ‘Everything is cracking up.’

Doris Lessing in 2002 Foto Camera Press/ Jordi Adria D 25886-05 Doris Lessing. Obligatory Credit - CAMERA PRESS/Jordi Adria. NOT FOR SALE IN: SPAIN. SPECIAL PRICE APPLIES - CONSULT CAMERA PRESS OR ITS LOCAL AGENT. British writer Doris Lessing, pictured in 2002, is known for numerous novels including 'The Grass is Singing', 'The Sweetest Dream' and the autobiograhpical 'Going Home'. In 2001 she was awarded the prestigious distinction 'Prince of Asturias Prize in Literature'. Her latest book 'The Grandmothers' was released in November 2003. 2003 FOTO: CAMERA PRESS/HOLLANDSE HOOGTE Camera Press

De Engelse schrijfster Doris Lessing (87) won gisteren de 104de Nobelprijs voor literatuur. De auteur van romans als The Grass Is Singing (1950), The Golden Notebook (1962) en The Good Terrorist (1985) is de elfde vrouw en de negende Brit die de prijs ontvangt.

Lessing, die nog steeds zelfstandig met haar zoon in Londen woont, krijgt de prijs, 10 miljoen Zweedse kronen (1,1 miljoen euro), omdat zij volgens de Academie ‘als „epicist” van de vrouwelijke ervaring, met scepsis, vuur en visionaire kracht een verdeelde beschaving aan onderzoek heeft onderworpen.”

Met Lessing (Kermanshah 22 oktober 1919) heeft het Nobelprijscomité een in meerdere opzichten een oude favoriet voor de prijs bekroond. Ze is niet alleen met 87 jaar de oudste Nobelprijswinnaar ooit, maar was de laatste jaren in de lijstjes van de mogelijke kandidaten ver naar onderen gezakt.

„Life is very hard work”, zei Doris May Lessing bij de verschijning van het eerste deel van haar autobiografie (Under My Skin, 1994). Maar Lessing (op 22 oktober 1919 geboren als Tayler) heeft er veel voor teruggekregen.

Haar jeugd in Perzië en Rhodesië (als kind van een bankemployé die boer werd), haar communistische engagement, haar mislukte huwelijken, haar wording als schrijfster in het vrouwvijandige Londen van de jaren 40, haar hang naar mystiek –- alles was stof voor de tientallen romans die ze sinds haar debuut The Grass Is Singing (1950, over de vergiftigende uitwerking van rassenscheiding in Rhodesië) heeft geschreven.

Het meest autobiografisch is het Children of Violence-vijfluik (1952-69), dat begint met het naar de hoofdpersoon genoemde Martha Quest; het meest geciteerd is The Golden Notebook (1962), een roman over een schrijfster in crisis die door de feministische beweging vooral gelezen is als een boek over de strijd tussen de seksen. Op latere leeftijd raakte Lessing geïnteresseerd in sciencefiction; de vijf delen uit de Canopus in Argos-serie (1979-83), die ook te lezen zijn als psychologische romans, werden onder meer gevolgd door Mara and Dann (1999), over een broer en een zuster die het verdroogde Afrika van de verre toekomst doorkruisen. Een veel beter startpunt voor de verkenning van Lessings enorme oeuvre is The Good Terrorist (1985), waarin de schrijfster een ironische blik werpt op een groep naïeve radicalen die in naam van het idealisme hun omgeving terroriseren.

Drie jaar geleden zei Lessing in een interview met deze krant over The Golden Notebook dat het een boek is waar ze van houdt. „Het heeft nog steeds vitaliteit en leidt nog altijd een eigen leven. Vaak vergeet men echter hoe slecht de recensies in het begin waren. Het boek kreeg pas een leven toen de feministische beweging het boek claimde. Maar het is geen simpel feministisch pamflet. Het is ook een politiek boek en een boek over gekte. „Everything is cracking up”, daar gaat dat boek over, zoals veel van mijn andere werk. Ik vind het wel jammer dat na het succes van The Golden Notebook mannen mijn werk vaak niet lezen, omdat ze denken dat ik een vrouwenschrijfster ben. Dat ben ik niet, en veel mannen zijn vaak aangenaam verrast als ze iets van me lezen.”

Lessing noemt zich in het interview een feministe. „Ik heb een gespleten persoonlijkheid. Ik ben de zelfstandige schrijfster én de vrouw die op haar negentiende zwanger raakte en dat heerlijk vond. Ik was vroeger een zeer neurotisch meisje, dat vroeg volwassen wilde zijn. Toen ik zestien was, verliet ik Johannesburg en wist ik niet hoe mijn toekomst eruit zou zien. Ik verbleef toen bij vrienden van mijn vader. Van een van hen kreeg ik een briefje, waarop stond: ‘Onthoud goed, als je jong bent, denk je vaak: je weet niet wat je moet doen en je hebt geen hoop. Neem iedere kans die je krijgt, want je weet niet waar nieuwe wegen toe leiden.’ Het was een prachtige brief op dat moment in mijn leven.

Lessing: „Dit is het advies dat ik nu aan mijn kleinkinderen geef. Laat je niet bang maken. En: lees! Jongeren lezen te weinig, en dreigen educated barbarians te worden, die alleen met computers omgaan. Mensen die niet lezen blijven onwetenden. Ze kennen hun geschiedenis en de grote ideeën niet. Literatuur is parallel education. Wat hadden we over vrouwen geweten zonder feministisch geëngageerde literatuur?”

Doris Lessing is te horen op haar eigen website: www.dorislessing.org

Voor de overige winnaars van de Nobelprijs Literatuur: nobelprize.org/nobel_prizes/literature