VPRO, Endemol en Bauer één met Oranje

De overeenkomst tussen het burgemeestersreferendum in Utrecht en de verkiezing gisteravond van een nieuw volkslied in zendtijd van de VPRO was dat de uitslag geen enkele consequentie had. Er is namelijk geen aanwijzing dat vervanging van het Wilhelmus door wat dan ook overwogen wordt.

Desondanks mochten de kijkers thuis per sms stemmen over zeven nieuwe liederen. Dat was niet alleen goed voor de kas van de VPRO en producent Endemol, maar ook voor het gevoel van de mensen thuis dat ze iets te zeggen hadden.

Als argument voor de slijtage van het Wilhelmus werd vooral aangevoerd dat de mensen de passages over de koning van Hispaniën en het Duitse bloed niet meer begrijpen. Historicus Maarten van Rossem weerlegde dit bezwaar even later in Pauw & Witteman overtuigend. Een onderwijzer die staartdelingen beheerst moet zijn leerlingen toch de historische achtergrond van dit loyaliteitsdilemma kunnen uitleggen. Ook Willem van Oranje had meerdere paspoorten.

Wie zoals de kroonprinses oppert dat de Nederlandse identiteit niet bestaat, kan tegenwoordig rekenen op reprimandes van vooraanstaande intellectuelen dat zij de stemmers op Wilders, Verdonk en Marijnissen uitsluit van het publieke debat.

Ook in VPRO-kringen was nationalisme tot voor kort een vies woord. Het nieuwe volkslied zou uitgelegd kunnen worden als een speelse, misschien zelfs satirische bijdrage aan het debat: een inventarisatie van het neo-nationalistische gedachtegoed. Zowel in de gepresenteerde liedteksten als in de commentaren van een panel (Herman Pleij, Aaf Brandt Corstius, Cornald Maas, Thomas von der Dunk en nog vijf andere deskundigen) waren aanwijzingen te vinden dat het project niet al te serieus genomen diende te worden.

Zelfs prinses Máxima zal niet snel bereid zijn het door het rapduo The Opposites gepresenteerde volkslied Dikke lul 3 bier uit volle borst mee te zingen, of de door Jeroen van Merwijk aan Gerard Reve ontleende ode aan Vervelië: „Er is een land van geen belang dat naar zijn navel staart/Er is een land dat altijd zeurt en steeds op zeker speelt”.

Ieder zingt zijn eigen lied van Jan Rot, gezongen door Syb van der Ploeg, benadrukte juist de verschillen tussen Nederlanders: „Iedereen hetzelfde/Zo'n lied dat wil ik niet”.

Serieuzer kans, ook in muzikaal opzicht, om een kranslegging op de Dam te begeleiden maakten de calvinistisch klinkende hymne van Herman Pieter de Boer Lied voor Nederland („Dat dierbaar oord op aard/Dat mooie vrije vredeland”) en het door Liesbeth List gezongen Holland, land van wind en water: „Holland, dol land, bang en vol land”.

Het panel plaatste Lists dubbelzinnige liefdesverklaring zelfs op de eerste plaats, maar omdat hun stem slechts voor de helft meetelde won toch het volkslied dat de deskundigen de laagste waardering gaven.

Het kon niet missen. Volkszanger Frans Bauer zong in Circus Renz een compositie van Emiel Hartkamp die in geen enkel voetbalstadion zou misstaan: „Nederland, mijn vaderland/Eén zijn met Oranje/’k Heb je lief, mijn Nederland”.

Zoals wel vaker in deze verwarde tijden hinkte de VPRO op twee gedachten. Net als na De Grote Donorshow van BNN had achteraf gezegd kunnen worden dat het doel van de operatie was om de perversiteit van dit soort verkiezingen aan de kaak te stellen. In plaats daarvan werden echter de fans van Frans Bauer met een goed gevoel naar bed gestuurd en mocht een koor uit de Korenslag-competitie het winnende lied nog eens zingen bij Pauw & Witteman, nadat Van Rossem zijn gal had gespuwd over de schijndemocratie van de ‘plebiscitaire mogelijkheden’ en de aanjaagfunctie van televisie. Wanneer kan ik op hem stemmen?

Kijk ook op nrc,nl/beeldenstorm