Zorgtaks helpt niks – proefballontaks wel

Pieter Vierhout en Lans Bovenberg pleiten voor de invoering van een zorgtaks (Opiniepagina, 25 september). Eindelijk een belasting die alle vormen van ongezond en gevaarlijk gedrag ontmoedigt! Drugsgebruikers (die wellicht grotere problemen hebben dan een zorgtaks), rokers (die sowieso al erg veel accijns betalen), drinkers (alhoewel twee glazen juist gezond is), gevaarlijke sporters (waarschijnlijk de goedbedoelende voetballers die onze EHBO-posten bevolken op zaterdagochtend), maar ook verkeersdeelnemers (autorijden kan immers erg schadelijk zijn voor uw gezondheid), ze worden allemaal aangepakt.

Om hun levensduur te verlengen? Dat is leuk meegenomen, maar het plan draait in de eerste plaats om het verlagen van de zorgkosten (vooral in het licht van de vergrijzing) en het bevorderen van arbeidsparticipatie (door verzuimvermindering). Lang leven? Lang leve de economie! Dankzij dit plan wordt de zorg namelijk geen belasting voor de economie, maar een winstgevend onderdeel, volgens de bedenkers.

Een gelukkige bijkomstigheid is dat de verdeling van de zorgkosten ook nog een stuk eerlijker wordt. Goed plan dus? Nee, want het plan is onjuist, onwerkbaar en onrechtvaardig.

Het plan is onjuist omdat al meermalen is aangetoond dat zeer ongezonde gewoonten, zoals roken, niet leiden tot meer zorgkosten maar juist tot minder. Dit omdat rokers, evenals obese mensen, gemiddeld enkele jaren eerder sterven en zo relatief dure zorgjaren ‘uitsparen’. Als de vergrijzing zorgt voor meer zorgkosten, dan zijn het dus de rokers en dikke mensen die hieraan het minst bijdragen. Mensen die aan echt gevaarlijke sporten doen (parachutespringen) zijn normaal gesproken nog goedkoper als daar iets misgaat. Dan is er vaak immers geen redden meer aan en juist dat redden is duur.

Het plan is onwerkbaar omdat het ondoenlijk is lijnen te trekken tussen gezond en ongezond gedrag in de praktijk. Beweging is gezond, maar voetbal erg blessuregevoelig. Moet de zorgtaks ons ook leiden naar ongevaarlijke sporten zoals zwemmen in ondiep water? Aardappelen zijn gezond, maar patat niet. En wat betreft verwijtbaarheid van gedrag blijkt dat genetische verschillen niet alleen mede gedrag bepalen maar ook de resulterende gezondheidsschade.

En dan is er nog het verkeer. Als iets de arbeidsparticipatie bevordert, dan is het wel het verkeer. Zonder woon-werkverkeer verzuimen er dagelijks miljoenen mensen. Om mensen die bij een ongeluk betrokken raken vervolgens te confronteren met een zorgtaks lijkt niet alleen onwenselijk maar suggereert ook dat alle risico’s altijd te vermijden zijn.

Volgens de bedenkers wordt de zorg door de zorgtaks „rechtvaardiger gefinancierd conform het principe de gebruiker betaalt”. Maar juist in de zorg wordt dat principe bewust niet gehanteerd. Het hele idee achter de zorgverzekering is namelijk dat de niet-gebruikers (of de nog-niet gebruikers) solidair zijn met de gebruikers van zorg. Deze mensen zijn namelijk ziek en hebben zorg nodig. Soms komt dat door eigen keuzen (alhoewel vrije keus ook een relatief begrip is) en soms komt dat door pure pech. Die lijn is niet eenduidig te trekken en pechvogels belasten is eerder onrechtvaardig dan rechtvaardig.

Kortom, de zorgtaks zorgt, als het al succesvol is, waarschijnlijk niet voor lagere maar juist voor hogere zorgkosten. Daarbij maakt deze taks gebruik van arbitraire grenzen tussen gezond en ongezond of gevaarlijk en ongevaarlijk gedrag, grenzen die praktisch niet toepasbaar lijken en de solidariteit aantasten.

Ten slotte gaat het plan voorbij aan het doel van zorg. Dat betreft niet het laag houden van zorgkosten of het op peil houden van ‘de factor arbeid’, maar het bevorderen van gezondheid. Al met al lijkt de zorgtaks ons een ondoordachte proefballon. Invoering van een proefballontaks, conform de gedachte ‘de vervuiler betaalt’, lijkt ons dan ook een beter idee.

Dr. W. Brouwer en prof.dr F. Rutten zijn verbonden aan het instituut Beleid & Management Gezondheidszorg en het Institute for Medical Technology Assessment van het Erasmus MC.

Het artikel van Vierhout en Bovenberg is na te lezen op nrc.nl/opinie