Motiveert de prikklok, of komt er productievee van?

Toon Wurfbain uit Utrecht voelt zich bespied door de prikklok op zijn werk. Hij vraagt zich af of deze aanwezigheidscontrole wel nut heeft. „Werkt het motiverend?”

De prikklok controleert hoe laat een werknemer binnenkomt en vertrekt. Inmiddels hebben de mechanische apparaten plaatsgemaakt voor pasjes, badges en zelfs vingerafdrukken – soms gekoppeld aan de toegangscontrole en loonadministratie.

„De prikklok zou een negatieve controlerende indruk kunnen maken op werknemers”, erkent leverancier Sjaak Versluis van Nedsoft Prikklok. „Maar zodra men inziet dat hierdoor ook overuren en resterende vrije dagen inzichtelijk worden, ziet men vaak het voordeel wel in.”

Arbeidspsycholoog Jolet Plomp spreekt dat tegen. „Mensen vinden de invoering van prikklokken zelden prettig. Sommigen hebben een associatie met een lopende band – medewerkers als productievee.”

Dat brengt ons bij ‘organisatieactivist Jaap Peters, auteur van het boek Intensieve Menshouderij. „De prikklok is een afbeelding van de werkelijkheid”, stelt hij. „Niet de realiteit zelf.” Het systeem zou alleen de suggestie van controle wekken. „Zodra werknemers dat in de gaten hebben, kunnen ze de baas foppen.”

In België laaide de discussie over de prikklok onlangs nog hoog op, vertelt de Belgische staatsecretaris Vincent Van Quickenborne (Administratieve Vereenvoudiging). Als bondgenoot van de actiegroep ‘Prikklokbevrijders’ meent hij dat de klok het mensen alleen maar moeilijk maakt om werk- en gezinsleven te combineren. „Prikklokken staan symbool voor het wantrouwen van de overheid in haar personeel.”

Opmerkelijk genoeg schreef de Vlaamse vakbond ACV juist een manifest voor het behoud van de prikklok. „De arbeidstijdregeling is een onderdeel van het arbeidsreglement”, benadrukte de vakbond. „Het prikkloksysteem zorgt ervoor dat overuren geregistreerd en dus gecompenseerd worden.”

Kortom: de prikklok heeft vrienden en vijanden, voors en tegens. Om af te sluiten met het apocalyptische oordeel van Paul de Bruyne, een Belg die als directeur van Cosmo Time & Security Systems zijn brood met prikklokken verdient: „Schaf de tijd en de tijdregistratie af en onze samenleving loopt vast.”

Steven de Jong