Lood en oud ijzer tellen ook mee

Utrecht houdt er rekening mee dat de opkomst bij het burgemeesters-referendum van vandaag lager zal zijn dan 30 procent. Om half elf vanochtend was nog maar 2 procent gaan stemmen. Maar ongeldige stemmen tellen ook mee.

Een vrouw parkeert haar fiets met de stemkaart in haar hand, voor het gymlokaal in de Utrechtse wijk Lunetten. Ze gaat een proteststem uitbrengen. Blanco. Want ze is voor het referendum, maar tegen de beperkte keuze tussen de PvdA’ers Ralph Pans en Aleid Wolfsen. Ze weet alleen nog niet hoe je eigenlijk blanco stemt.

Ze behoort tot de weinige Utrechters die vandaag de moeite nemen om naar het stembureau te gaan. Het stemlokaal in de wijk is leeg. Bij andere verkiezingen komen er gemiddeld veertig tot vijftig mensen per uur. Vanochtend, in het eerste en vaak drukste uur, zijn er ongeveer vijftien geweest. De gemeente Utrecht houdt er rekening mee dat de benodigde opkomst van 30 procent niet wordt gehaald. Rond half elf was de opkomst in de hele stad 2 procent.

Wie wel stemt, kleurt met rood potlood het vakje van een van de twee kandidaten in, voor de zekerheid staan de foto’s erbij. Desgevraagd legt een van de controleurs bij het stembureau uit hoe je blanco stemt. Gewoon niets invullen. Dan geef je een proteststem. Als je krast, of bij de ene foto „lood” schrijft en bij de andere „oud ijzer”, zoals op affiches in de stad is gedaan, dan is de stem ongeldig en telt die niet mee. Navraag bij de gemeente leert dat zowel blanco als ongeldige stemmen wel meetellen voor de opkomst.

De blanco-stemmers willen wel een referendum, maar niet op deze manier. De niet-stemmers zijn verdeeld. Op station Lunetten zegt treinreiziger Peter van Hecke een burgemeester te willen die door de raad gekozen is. Twee stratenmakers zeggen nooit te gaan stemmen. „Veel te ingewikkeld, die politiek.” Bij het stembureau van de volkswijk Sterrenwijk rookt studente Krista van der Salm een sigaretje. Ze werkt bij de het stembureau om wat bij te verdienen. Maar zelf gaat ze niet stemmen. „Ik heb me er niet in verdiept en er is niet veel te kiezen.”

Toch zijn er ook Utrechters die hun keuze wel hebben gemaakt. Mehmed Yilmaz stemt op Wolfsen. Hij heeft beide kandidaten ontmoet in zijn wijk. Wolfsen is volgens hem positiever over buitenlanders en heeft meer ervaring. Hij is toch die kandidaat die al eerder burgemeester was? Nee, dat is Pans. Oh. Toch stemt Yilmaz op Wolfsen. Hem vertrouwt hij. Sterrenwijker Marco Druppers heeft geen moeite met de procedure. Volgens hem is er best wat te kiezen als je beide programma’s bekijkt. Pans is zijn man.

Gisteren was het slotdebat tussen de kandidaten. Gedurende de campagne is duidelijk geworden dat er wel degelijk verschillen zijn tussen de kandidaten. Pans kiest voor Utrecht als de grote stad, terwijl Wolfsen zich richt op „de menselijke maat”. Pans wil de 262 meter hoge Belle van Zuylentoren wel bouwen, ook al is minister Cramer (VROM, PvdA) tegen. Wolfsen vindt het megalomaan en ziet ook niets in de metro voor Utrecht die Pans voorstelt.

Maar het lijkt al te laat om genoeg Utrechters over te halen. Velen hebben hun stemkaart al verscheurd toen de twee kandidaten bekend werden. Sommige partijen hebben aangegeven de uitslag hoe dan ook te respecteren, maar officieel kiest de gemeenteraad zijn kandidaat als de 30 procent niet wordt gehaald. De uitslag wordt vanavond laat verwacht.