Kunst splijt museum

De kunstenares Doris Salcedo heeft een grote scheur gemaakt in Tate Modern. Het kunstwerk is een aanklacht tegen het denken in ‘wij’ en ‘zij’.

Het kunstwerk ‘Shibboleth’ van de Colombiaanse kunstenares Doris Salcedo in Tate Modern Foto AFP A work of art entitled 'Shibboleth' by Colombian artist Doris Salcedo is exhibited at the Tate Modern in central London, 08 October 2007. Widely recognised as one of the leading sculptors of her generation, over the past five years Salcedo has increasingly addressed the public sphere in her practice and has completed several large?scale projects around the world. This will be Salcedo?s first public commission in the UK. AFP PHOTO/SHAUN CURRY AFP

Gefascineerd turen bezoekers van het museum Tate Modern naar de vloer van de kolossale turbinehal. Daarin zit een diepe scheur, die zich door de hele hal slingert, alsof Londen door een aardbeving is getroffen. Het machtige gebouw, waarin vroeger een centrale was gevestigd, oogt plotseling kwetsbaar.

Het begint als een onschuldig barstje bij de ingang, om daarna in een grillig patroon met doodlopende vertakkingen over te gaan in een diepe scheur van een paar decimeter breed en een halve meter diep. „Pas op waar u loopt”, waarschuwen folders. „Let op uw kinderen.” Geen overbodige luxe. Al op de openingsdag kwamen twee mensen in de scheur terecht en liepen verwondingen op.

De ‘barst van Doris’, zoals het kunstwerk door sommigen is gedoopt, is het werk van de Colombiaanse Doris Salcedo (49). Zij kreeg de vrije hand de turbinehal deze herfst te gebruiken voor een werk van haar hand. Het is inmiddels de achtste keer dat het museum een kunstenaar deze kans biedt.

De titel van het werk luidt Shibboleth. Het is een begrip dat is ontleend aan een bijbels verhaal (Richteren 12), waarin het volk van de Efraïmieten probeert de rivier de Jordaan over te steken. Ze worden echter tegengehouden door de Gileadieten. Die vragen iedereen het woord shibboleth uit te spreken, iets waarmee de Efraïmieten moeite hadden. Wie het niet juist deed, werd gedood. De term staat sindsdien symbool voor verschillen tussen volkeren, een lakmoesproef om vast te stellen of iemand bij ‘ons’ of ‘de vijand’ hoort.

[Vervolg Tate: pagina 9]

Hoe is de ‘barst van Doris’ toch gemaakt?

Met haar werk wil Salcedo onderstrepen dat er een diepe kloof gaapt tussen volkeren en rassen. Ze is mede beïnvloed door het bloedige conflict in haar eigen land tussen de regering en linkse guerrillastrijders. Maar ze heeft ook veel kritiek op het Westen, vooral op Europa met zijn koloniale verleden. „Moderniteit”, schreef ze, „wordt gezien als een exclusieve Europese gebeurtenis.” In de westerse beschaving met zijn nadruk op de rede blijft volgens haar de koloniale praktijk ten onrechte onderbelicht.

Ook haar eerdere werk weerspiegelt deze gedachte. Zo vulde ze een bouwval in Istanbul eens met 1.550 afgedankte houten stoelen. Daarmee wilde ze associaties oproepen met de achteloze manier waarop arbeidsmigranten in het Westen vaak worden behandeld.

Aan de meeste bezoekers van Tate Modern zijn zulke politieke overwegingen niet besteed. Ze zijn meer geïntrigeerd door de fysieke kloof. „Ik ben zo benieuwd hoe ze dit heeft gemaakt”, zegt een Zweedse man, die bedachtzaam de scheur inspecteert.

Het is een vraag, waarmee meer bezoekers worstelen. Het museum en de kunstenares willen er niets over kwijt. In het dagblad The Guardian kwamen vanmorgen drie architecten met even zovele theorieën aan het woord. Een anonieme bouwvakker onthulde echter dat er een smalle loopgraaf was gemaakt, die deels was opgevuld met cement en deels met elementen die vooraf elders waren gemaakt.

De ‘barst van Doris’ laat bijna niemand onverschillig. Velen lopen hem van begin tot eind af, kinderen springen van de ene kant naar de andere. „Het zet je aan het denken”, zegt Martin Muckett, een man met een gitaar op zijn rug. „Weer eens een andere manier om de ruimte te benutten.” Een Chinese vrouw stoort zich er echter aan. „Ik vind het niet goed dat ze het gebouw kapot maken”, zegt ze. „Ik hoop dat ze de scheur weer zo gauw mogelijk opvullen zonder dat er nog iets van is te zien.”