Dode schrijvers meest aanwezig

De Catalanen hebben op de Buchmesse een prachtige expositie. Behalve bijzondere boeken hebben ze ook hun politieke vetes meegenomen.

Niet minder dan 120 Catalaanse schrijvers zijn er dit jaar naar Frankfurt gehaald, maar zijn het wel de juiste? Gisteren werd er op de openingsdag van de 79ste Buchmesse voornamelijk gepraat over de auteurs die er niet waren. De beroemdste schrijvers uit Catalonië – zoals Carlos Ruíz Zafón en Eduardo Mendoza – zijn er niet, ‘om politieke redenen’ volgens directeur Jurgen Boos van de Buchmesse.

De afgelopen twee jaar is er in Catalonië tot in het regionale parlement gediscussieerd over wie er wel en niet naar Frankfurt zouden mogen. Het officiële thema ‘de Catalaanse cultuur’ laat de mogelijkheid open om ook Spaanstalige in het programma op te nemen, maar het organiserende Catalaanse Instituto Ramón Llull voelde daar weinig voor. Uiteindelijk werden op het laatste moment enkele auteurs uitgenodigd, maar die bedankten prompt voor de eer.

Tijdens de officiële toespraken bij de opening van de Buchmesse werd de discussie in bedekte termen voortgezet. De hoofdspreker van de avond, de Catalaanse schrijver Quim Monzó, verenigde alle denkbare standpunten in een even ironisch als vermakelijk betoog over de twijfels die horen bij het schrijven in een ‘taal zonder staat’.

Monzó is een van de bekendere schrijvers in de karavaan Catalanen die Frankfurt dezer dagen aandoet. Andere kopstukken zijn Alberto Sanchez-Piñol, Maria Barbal, Jaume Cabré, Maite Carranza, Miquel de Palol en Carme Riera. Met overleden twintigste-eeuwse auteurs als Merce Rodoreda en de dichter Salvador Espriu figureren zij op de traditionele tentoonstelling die aan de eregast is gewijd. Die stijgt dit jaar in zowel vorm als inhoud ver uit boven de plichtmatige uitstalling van boekenkasten en foto’s die de meeste gastlanden voor zichzelf inrichten. De Catalanen hebben een prachtige ruimtelijke expositie gemaakt, inclusief leeshoekjes en videobeelden van bekende Catalaanse (en Spaanse) schrijvers.

Hoogtepunt is een aantal bijzondere boeken, dat naar Duitsland is verscheept. Van klassieke auteurs als Joanot Martorell (van het vijftiende-eeuwse ridderepos Tirant lo Blanc) en de filosoof Ramon Llull zijn originele Middeleeuwse uitgaven te zien, evenals een origineel aantekeningenboekje van Josep Pla (1897-1981) wiens autobiografische Het grijze schrift nu in de Duitse pers alom wordt bejubeld. Daarmee zijn op de tentoonstelling juist de dode schrijvers op een zeer indringende manier aanwezig, zozeer dat ze de polemiek over de levenden even doen vergeten.