Koerdisch geweld treft Turkije én Iran

Turkije rouwt na de dood van 13 militairen in Sirnak door toedoen van de PKK . De regering staat onder druk om de PKK-bases in Noord-Irak op te rollen. Ook Iran is doelwit van Koerdische aanvallen vanuit Noord-Irak.

De dood van 13 Turkse commando’s in een hinderlaag van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) is in Turkije aangekomen als een mokerslag. Op de website van het dagblad Hürriyet is een fotogalerij te vinden van de commando’s die zondag in Sirnak werden gedood. Het zijn over het algemeen mannen van zo’n 20, 21 jaar oud. Een van hen was net getrouwd. Zijn trouwfoto staat in de galerij.

In Turkije is daardoor de druk toegenomen voor een grote operatie in Noord-Irak, waar de PKK bases heeft. Ook PEJAK, de Iraanse zuster van de PKK, opereert vanuit Noord-Irak. Het autonome Koerdische bewind in Noord-Irak doet er niets tegen. Verschil tussen de Turkse en de Iraanse situatie: de Verenigde Staten zeggen mee te leven met Turkije, maar steunen volgens Teheran de Iraanse Koerden.

Het Turkse leger heeft ‘veiligheidszones’ ingesteld in Zuidoost-Turkije om de PKK beter aan te kunnen pakken. In zulke zones is burgerluchtvaart verboden en gewone burgers kunnen er moeilijk in. Gisteren was er topoverleg in Ankara waaraan naast president Gül ook premier Erdogan en de hoogste militair, generaal Büyükanit, deelnamen. Nieuwe acties werden niet aangekondigd. Maar de grote vraag is natuurlijk deze: hoe lang duurt het nog voordat de Turkse regering besluit Noord-Irak binnen te vallen?

Maanden geleden al liet Büyükanit op een persconferentie weten dat de tijd voor een inval gekomen was. De PKK kon ongestraft haar gang gaan in Noord-Irak. Premier Erdogan legde zijn eisen naast zich neer. Erdogan beseft dat er grote kosten verbonden zijn aan een invasie van Noord-Irak. Het gebied is bergachtig, dus puur militair gezien is een guerrillagroep moeilijk te verslaan. Een inval in Noord-Irak zou de toch al broze betrekkingen met de VS zwaar onder druk zetten en die met buurland Irak tot het nulpunt reduceren. De Europese Unie, waar Turkije lid van wil worden, zou zo’n inval veroordelen. Tegenstanders van het Turkse lidmaatschap zouden een inval gebruiken om de Turkse kandidatuur te blokkeren.

Erdogan begon, mede gezien deze kosten, aan een diplomatiek offensief. Twee weken geleden werd in Ankara een akkoord met de Iraakse regering getekend. Maar dat pact liet zien hoe moeilijk het is voor Turkije om via diplomatieke weg de PKK aan te pakken. Ankara eiste een clausule die het Turkse leger in staat zou stellen PKK-strijders vanuit Turkije over de grens in Irak te achtervolgen, maar Irak weigerde daarmee in te stemmen. Een Turkse tv-zender plaatste de tekst ‘Barzani heeft gewonnen’ in het beeldscherm bij een discussieprogramma over het akkoord. Barzani, president van de Iraakse Koerdische autonomie, is geen voorstander van harde actie tegen de PKK.

Maar ook de VS laten Turkije in de kou staan. Na elk nieuw incident veroordeelt Washington de PKK maar concrete actie hebben de VS in Irak nog niet ondernomen. Turkije is wel een NAVO-bondgenoot maar de Iraakse Koerden zijn immers Amerika’s belangrijkste vrienden in zijn penibele situatie in Irak.

Zo heeft Turkije niet of nauwelijks diplomatieke vooruitgang geboekt. Maar elke dag neemt de woede van de publieke opinie toe. De vraag is hoe lang de Turkse regering die roep om actie kan negeren.

De Iraanse Koerden van PEJAK (Partij voor een vrij leven in Koerdistan) vechten nu ongeveer drie jaar vanuit Noord-Irak tegen de Iraanse regering. Daarbij zijn volgens verschillende bronnen tussen de 80 en 400 Iraanse soldaten, politieagenten en ander veiligheidspersoneel omgekomen. Vier weken geleden nog werden zeven Iraanse militairen door PEJAK gedood in de provincie Kermanshah. PEJAK, claimt 8.000 strijders te hebben.

De leider van PEJAK, de in Duitsland woonachtige Hajj Ahmadi, verschijnt regelmatig in de op Iran gerichte uitzendingen van door de VS gesponsorde zender ‘Voice of America’. Daar onderstreept hij dat gewapend verzet de enige manier is voor Iraanse Koerden om onafhankelijkheid te verkrijgen. Hoewel de Koerdische gebieden in Iran arm zijn en er regelmatig demonstraties en opstanden zijn, hebben de Iraanse Koerden overigens wel een vrijer leven dan hun volksgenoten in Syrië en Turkije.

Volgens de Iraanse regering en Iraanse analisten wordt PEJAK gesteund door Washington. De organisatie maakt volgens de Iraanse leiders deel uit van een groter Amerikaans plan om Iraanse minderheden op te stoken. Ook in Khuzestan, waar voornamelijk Arabieren wonen, en in Sistan va Baluchestan, waar sunnieten de meerderheid vormen, zijn gewapende rebellen actief. Volgens Teheran ontvangen die Amerikaanse steun in de vorm van wapens, geld en training. Het einddoel van de Amerikanen is om het islamitische regime te verzwakken middels interne conflicten, stellen politici en media in Teheran. „Wij geloven dat de VS PEJAK zien als een van de middelen om regimewijziging in Teheran te bewerkstelligen”, zegt analist Rahman Gharemanpour.

„De Iraanse leiders geloven dat ook opstandelingenleider Abdel Malik Rigi in de provincie Sistan va Baluchestan en terreurgroepen in Khuzestan deel uitmaken van dat Amerikaanse plan om het Iraanse regime te verzwakken. Een Iraanse helikopter die begin augustus bij Piranshahr neerstortte, was in feite neergehaald met een Amerikaanse raket. Iran maakte er geen ophef over om de situatie niet te verslechteren”, aldus Gharemanpour

Wel heeft Iran troepenversterkingen naar het grensgebied gestuurd en beschieten Iraanse eenheden (net als Turkse troepen) regelmatig doelen binnen de Noord-Iraakse grenzen. Honderden dorpsbewoners zijn daarom gevlucht, tot woede van president Barzani, die Iran en Turkije heeft opgeroepen daarmee onmiddellijk op te houden. Een grotere operatie tegen PEJAK zou echter in Teheran voorlopig niet worden overwogen.