Hagens vermakelijke Victoriaanse borrelpraat

George Hagen: Tom Bedlam. Vertaald door Aleid van Eekelen-Benders. De Bezige Bij, 491 blz. €23,50

De dikke, eindeloos uitwaaierende romans uit het Victoriaanse tijdperk oefenen op dit moment een grote aantrekkingskracht uit op hedendaagse, voornamelijk Britse schrijvers, onder wie Sarah Waters en Michel Faber. Ook de Amerikaanse schrijver George Hagen heeft het tijdperk ontdekt, zo blijkt uit zijn tweede roman, Tom Bedlam.

Waarom Hagen juist voor een Victoriaans decor heeft gekozen, wordt niet direct duidelijk. Of het moet zijn dat hij zich op deze manier niets hoefde aan te trekken van de ontwikkeling van de roman van de afgelopen honderdvijftig jaar. Tom Bedlam vertelt een conventioneel verhaal over een Dickensiaans arm jongetje dat arts wordt; de 19de eeuw wordt hier in hapklare brokken opgediend.

De jonge Tom leeft met zijn moeder in Londen. Door vader Bedlam verlaten, werken beiden in een porseleinfabriek. Toms vader blijkt een merkwaardige figuur, die de hele roman lang op het punt staat als toneelspeler door te breken. In afwachting van zijn roem jongleert hij, verkleed als vrouw, met schoenen en andere voorwerpen. Het mislukte huwelijk met deze pias heeft moeder Emily krankzinnig devoot gemaakt: ‘Best mogelijk dat Emily Bedlam zonder meer een heel goed mens was, maar in de ogen van haar zoon, Tom, was ze gek’. Tom lijkt zich van zijn geschifte familie te kunnen ontdoen, als hij na het overlijden van zijn moeder de kans krijgt om op een dure kostschool door te leren. Vlak voor haar dood had zijn moeder hem verteld dat hij een broer heeft, die aan vreemden is afgestaan. Toms ontwikkeling komt nu in het teken te staan van de zoektocht naar een – hopelijk normale – broer.

Hagens Victoriaanse roman zoeft vervolgens als een razende door de tijd, alsof de decorstukken nog tijdens het lezen moeten worden opgesteld. Toms kostschoolperiode en artsenopleiding komen aan bod, waarna Tom naar het Zuid- Afrika van de Boerenoorlogen emigreert en een gezin sticht. Ook daar laten de geheimen van zijn afkomst hem niet los.

Onder alle uiterlijke veranderingen blijft Tom het jongetje dat hij was: vol goede bedoelingen en een tikkeltje naïef. Omdat hij de loop van de gebeurtenissen nauwelijks stuurt maar vooral gadeslaat, is hij voor de lezer een venster waaraan de geschiedenis voorbij trekt. Thema’s als vrouwendiscriminatie en racisme schieten langs om weer snel te worden uitgezwaaid. Tom Bedlam is hierdoor niet meer dan vermakelijke Victoriaanse borrelpraat.

Merel Leeman