Duitse SPD strijdt over koers

In de Duitse SPD woedt een felle richtingenstrijd over sociaal-economische hervormingen. De uitslag kan grote gevolgen hebben voor de regering-Merkel en de Duitse positie in Europa.

Joost van der Vaart

De een is met vakantie in Spanje, de ander was gisteren op werkbezoek in Portugal. Intussen ging thuis in Berlijn de machtsstrijd gewoon door tussen de kopstukken van de sociaal-democratische SPD, Kurt Beck en Franz Müntefering.

Het vuur werd in de hoofdstad brandend gehouden door aanhangers van beiden en door de politieke concurrentie. De liberale FDP eiste gisteren het vertrek van Müntefering. De christelijk-conservatieve CSU vroeg zich af of de SPD nog wel in staat is om te regeren.

Kortom, crisissfeer in een verder overzichtelijk conflict. De twee SPD’ers verschillen principieel van mening over de koers van hun partij. De temperatuur loopt op omdat de SPD eind deze maand in Hamburg congresseert en de posities voordien helder moeten zijn.

Een compromis tussen Beck en Müntefering is nog mogelijk. Hun machtsstrijd kan de coalitie in gevaar brengen – en dat is nu niet in het belang van de SPD. Als de kwestie op de spits wordt gedreven en uit de hand loopt, kan dat bovendien negatieve gevolgen voor beiden hebben.

Partijvoorzitter Kurt Beck en vicekanselier en minister van Sociale Zaken Franz Müntefering bestrijden elkaar om veranderingen in de zogeheten ‘Agenda 2010’, het pakket sociaal-economische hervormingen dat enkele jaren geleden onder toenmalig bondskanselier Gerhard Schröder werd doorgevoerd. Met instemming van de toen nog oppositionele CDU/CSU.

Beck wil het belangrijkste onderdeel daarvan, de huidige kortere duur van de werkloosheidsuitkeringen, ongedaan maken. Ook wil hij sleutelen aan het pensioen met 67 jaar. Müntefering wil doorgaan met hervormen.

Als Beck zijn zin krijgt, zou dat een mijlplaal zijn in de politiek van de SPD gedurende de laatste jaren. Het zou het einde betekenen van het hervormingsgezinde tijdperk-Schröder. Zo’n koerswijziging zou niet alleen gevolgen kunnen hebben voor de coalitie, maar ook voor de economische positie van Duitsland in Europa.

Als het aan de SPD-voorzitter ligt krijgen werklozen van 45 tot 55 jaar voortaan vijftien maanden lang een uitkering. 55-plussers zouden in aanmerking moeten komen voor een uitkering van 24 maanden. Onder Schröder werd de toen geldende, genereuze uitkering in tijd teruggebracht tot twaalf maanden voor werklozen tot 55 jaar. 55-plussers krijgen achttien maanden een uitkering.

Müntefering claimt dat deze hervorming mensen weer aan werk helpt. De kortere duur van de uitkering dwingt werklozen actiever naar een baan te zoeken. Ze blijven minder lang in hun uitkering ‘hangen’.

Voor Beck geldt vooral het sociale aspect. De basis van zijn partij steunt hem hierin, blijkens een ontwerpprogram dat oude sociaal-democratische thema’s als minimumloon, pensioen met 65 jaar en opkomen voor de zwakkeren – onder wie de uitkeringstrekkers – weer een nieuwe waarde toekent.

Op de achtergrond van deze broedertwist spelen twee belangrijke zaken. Allereerst vecht Kurt Beck voor zijn politieke overleven. Hij is weinig populair als partijvoorzitter. Als mogelijke kanselierskandidaat is hij blijkens peilingen een quantité négligeable. Hij heeft zich tot nu toe nog niet met heldere sociaal-democratische thema’s kunnen onderscheiden.

Ten tweede is er de concurrentie van de nieuwe fusiepartij van Oskar Lafontaine en Gregor Gysi, Die Linke, die links van de SPD opereert en die met veel onderwerpen aan de haal is gegaan die voorheen stevig in handen van de sociaal-democraten waren.

Beck probeert terrein op Die Linke terug te winnen – en dat lukt niet met hervormingen die gevoelig liggen bij het linkse electoraat, in een tijd nota bene van hoogconjunctuur. Hij zoekt zijn heil bij de vertrouwde sociaal-economische thematiek en de zorg voor de zwakkeren. Net zoals Die Linke doet.

Franz Müntefering is snoeihard in zijn oordeel. In een interview met Der Spiegel van deze week zegt hij snerend: „Eens zullen we allemaal weer samenkomen met de PDS [de DDR-voorganger van Die Linke] en de oude liederen weer zingen en zeggen: zo, nu is alles weer in orde.”

Volgens Müntefering zou dat een grote fout zijn. Hij roept zijn partijgenoten op om koers te houden en de zenuwen niet te verliezen. Koers houden betekent in de visie van Müntefering: geen aanpassingen, doorgaan met de hervorming. Hij wekt een geïsoleerde indruk. Niet in de laatste plaats omdat in de linkervleugel van bondskanselier Angela Merkels partij, de CDU, eveneens wordt gepleit voor verlenging van de ww-uitkering aan ouderen. Merkel heeft zich tot nu overigens buiten het conflict gehouden.

Intussen houdt het bedrijfsleven de adem in. Een zigzagkoers in de arbeidsmarktpolitiek vormt een ernstige bedreiging voor de conjunctuur, zo waarschuwde gisteren Martin Kannegiesser, voorzitter van de machtige bond van metaalwerkgevers.