Dove dolfijnen

Onder water kun je niet ver kijken, maar wél ver horen. Walvissen, dolfijnen en bruinvissen zijn onder water aangewezen op hun gehoor. Ze communiceren onderling via lage tonen -– een bruinvis wordt wel zeevarken genoemd omdat je hem kunt horen knorren. Hoge tonen worden gebruikt voor oriëntatie en om prooien op te sporen. „De toenemende geluidshinder op de Noordzee kan het leefpatroon van zeezoogdieren verstoren”, zegt dr. Frans-Peter Lam van TNO. „Denk aan windmolenparken, scheepvaart en ‘pingers’ om dolfijnen uit visnetten te verjagen. Marineschepen sporen mijnen op met hoogfrequente sonar en ze gebruiken laagfrequente sonar om onderzeeboten tot op vele tientallen mijlen afstand op te sporen.”

Kun je windmolens onder water goed horen?

„Het heien bij de aanleg maakt onder water extreem veel lawaai: korte, harde geluiden die bij zeezoogdieren tijdelijke of blijvende gehoorschade kunnen veroorzaken. Eenmaal in bedrijf zorgt de trillende paal van zo’n windmolen voor geluidsgolven die zich onder water in alle richtingen voortplanten. Eén windmolen op zee maakt misschien wel evenveel geluid als een groot schip. Zo’n windmolenpark kan een geluidsbarrière voor zeezoogdieren zijn, waardoor ze dit gebied zullen mijden. Over de geluidsnormen gaan we op de Noordzeedagen discussiëren. De geluidsmetingen zelf zijn evenmin eenvoudig. Afhankelijk van de plek – diep of ondiep water, een zand- of modderbodem – , zal het geluid zich overal weer anders gedragen. Men is vooral bezorgd om de bruinvissen. Ook gewone en grijze zeehonden, zeevogels die onder water duiken en vissen hebben last van het geluid.”

Vissen praten toch niet?

„Nee, maar ze zijn echt niet doof. Recent is ontdekt dat sommige vissoorten erg gevoelig voor geluidshinder zijn, vooral soorten met een zwemblaas. Die kan in extreme gevallen door resonantie knappen en dan is de vis dood.”

En bruinvissen?

„Die zijn erg gevoelig in het hele geluidsspectrum. Je ziet ze, anders dan dolfijnen, ook nooit bij de boeggolf van een schip spelen; zij zijn gevoeliger voor het geluid van de motor. Het idee bestaat dat de hoge tonen van sommige pingers soms gehoorschade geven bij bruinvissen. Andere pingers zijn zo zacht dat ze niet werken. Dolfijnen zenden zelf veel hardere geluidsgolven uit en kunnen beter tegen hardere geluiden.”

Wat onderzoekt u zelf?

„Wij onderzoeken in opdracht van de marine hoe die haar sonar veilig kan inzetten zonder gehoorschade voor zeezoogdieren. Door het sonargeluid geleidelijk op te voeren, jaag je de dieren uit het gebied. Wij hebben detectieapparatuur ontwikkeld om aanwezige zeezoogdieren op te sporen aan de hand van hun eigen signalen.”

Marion de Boo

Donderdag om 15.20 uur spreekt dr. Frans-Peter Lam van TNO over de effecten van onderwatergeluid op het zeeleven tijdens de Noordzeedagen, Dolfinarium, Strandboulevard Oost 1, Harderwijk.