Doof en dood door zeegeluid

Onder water kun je niet ver kijken, maar wèl ‘ver horen’. Walvissen, dolfijnen en bruinvissen zijn onder water aangewezen op hun gehoor. Ze communiceren onderling via lage tonen – een bruinvis wordt wel zeevarken genoemd omdat je hem kunt horen knorren. Hoge tonen worden gebruikt voor oriëntatie en om prooien op te sporen. „De toenemende geluidshinder op de Noordzee kan het leefpatroon van zeezoogdieren verstoren”, zegt dr. Frans-Peter Lam van TNO. „Denk aan windmolenparken, scheepvaart en ‘pingers’ om dolfijnen uit visnetten te verjagen. Of aan de seismische apparatuur bij olieboringen. Marineschepen sporen mijnen op met hoogfrequente sonar en ze gebruiken laagfrequente sonar om onderzeeboten tot op vele tientallen mijlen afstand op te sporen. Hoe lager de frequentie van de geluidsgolven, hoe verder het bereik.”

Kun je windmolens onder water goed horen?

Lam: „Het heien bij de aanleg maakt onder water extreem veel lawaai: korte, harde geluiden die bij zeezoogdieren tijdelijke of blijvende gehoorschade kunnen veroorzaken. Eenmaal in bedrijf zorgt de trillende paal van zo’n windmolen, net als de schroef van een schip, voor geluidsgolven die zich onder water in alle richtingen voortplanten. Eén windmolen op zee maakt misschien wel even veel geluid als een groot schip. Zo’n windmolenpark kan een geluidsbarrière voor zeezoogdieren zijn, waardoor ze dit gebied zullen mijden. Afhankelijk van de specifieke plek – diep of ondiep water, een zand- of een modderbodem, zal het geluid zich overal weer anders gedragen. Men is vooral bezorgd over de bruinvissen.”

Vissen praten toch niet?

„Nee, maar ze zijn echt niet doof. Recent is ontdekt dat sommige vissoorten erg gevoelig voor geluidshinder zijn, vooral soorten met een zwemblaas. Die blaas kan in extreme gevallen door resonantie knappen en dan is de vis dood.”

En bruinvissen?

„Die zijn erg gevoelig in het hele geluidsspectrum. Je ziet ze, anders dan dolfijnen, ook nooit bij de boeggolf van een schip spelen, omdat zij gevoeliger zijn voor het geluid van de motor. Het idee bestaat dat de hoge tonen van sommige ‘pingers’ die vissers nu gebruiken om dolfijnen bij visnetten te verjagen, soms gehoorschade geven bij bruinvissen. Andere ‘pingers’ zijn zo zacht dat ze niet werken. Dolfijnen zenden zelf veel hardere geluidgolven uit en kunnen ook beter tegen hardere geluiden.”

Wat onderzoekt u zelf?

„Wij hebben detectieapparatuur ontwikkeld om aanwezige zeezoogdieren op te sporen aan de hand van hun eigen sonarsignalen. En we maken software om sonar veilig te kunnen gebruiken.”