De tragiek van een vervlogen belofte

‘Jimmy Rosenberg – de vader, de zoon en het talent’ won een Gouden Kalf.

Maker Jeroen Berkvens verhoogt de betekenis van zijn film door zijn montage.

„Wij zijn tovenaars, geen gitaristen meer.” Als alles goed gaat met Jimmy Rosenberg, borrelt meteen de overmoed in hem op, die er voor zorgt dat het zo vaak slecht met hem gaat. Die er ooit voor zorgde dat hij een Mercedes 500 van 380.000 gulden kocht voordat hij zijn rijbewijs had en die hij desondanks zelf in de prak reed. „Die liep 320. Die had-ie binnen 46 seconden erop.”

Het gaat zelden goed met Jimmy Rosenberg. Hij was een jochie van acht toen hij op de gitaar een nummer van de legendarische Django Reinhardt kon naspelen. Hij was negen toen hij begon op te treden. Dertien toen hij een platendeal sloot met Sony in Amerika. Een wonderkind dat met zijn tong uit zijn mond razendsnel aan de snaren plukt. „Niet zo druk, Jimmy”, fluisterde de bassist wel eens tegen hem, maar Jimmy wervelde maar door.

Tegen de tijd dat filmmaker Jeroen Berkvens de Sinti-zigeuner ontmoette om een documentaire over hem te maken, was Jimmy halverwege de twintig. In de film komen we hem tegen in een kliniek in België waar hij van de drugs probeert af te komen en in de gevangenis waar hij zit omdat hij betrokken was bij een gevecht waarbij „iemand een oog verloor”, zoals Jimmys vader het neutraal uitdrukt. En ongeveer de helft van de filmtijd zit vader Macky zelf ook in de gevangenis. Hij heeft zijn schoonzoon gedood omdat die zijn dochter en kleinkinderen mishandelde. Het is als zijn vader weer vrij is dat Jimmy dat zegt, van die tovenaars.

De film Jimmy Rosenberg – de vader, de zoon en het talent ging een jaar geleden in première tijdens het International Documentary Filmfestival Amsterdam en kreeg afgelopen zaterdag in Utrecht een Gouden Kalf voor de beste lange documentaire. En dat is niet meer dan terecht. Berkvens heeft, met behulp van cameraman Ton Peters, op sublieme wijze de tragiek van een vervlogen belofte op film gevangen.

Een sleutelmoment zit op tweederde van de 117 minuten durende film. We weten dan al van de drugs, van de wonderjaren, van zijn moeder, zijn vrouwen, zijn kinderen en we hebben al zijn weergaloze talent kunnen horen. Als de film drie kwartier oud is, zitten vader en zoon naast elkaar op de bank. In een andere scène, direct daarvoor, hebben we de bassist horen vertellen dat de oude Jimmy niet meer bestaat, het jongetje dat huilde als hij speelde, zo emotioneel was hij. Nu weet de bassist niet meer „als het echt is of niet echt is” bij Jimmy.

„Wij zijn tovenaars, geen gitaristen meer”, zegt Jimmy terwijl hij een kopje koffie pakt. Hij kijkt met glansogen naar vader Macky en begint hem de toekomst voor te schotelen, waar hij allemaal weer gaat optreden en dat Macky helemaal zal terugkeren in de business. Hij lacht en neemt een slok koffie. De camera neemt dan de profielen van vader en zoon allebei close in beeld en zo zien we, boven het koffiekopje, de glans uit Jimmys ogen en de lach van zijn mond verdwijnen. Weer een belofte die gebroken zal worden.

Het is een voorbeeld van hoe Berkvens door montage de betekenis verhoogt. Het moment van koffie drinken moet later of eerder gefilmd zijn dan het monoloogje van Jimmy. Dat Berkvens die twee momenten heeft gezien en ze samenbrengt, verdiept ons inzicht in de geknakte gitarist. Wat daarna volgt, weten we dus, is allemaal vergeefs. De strenge woorden van de vader („een man die drugs gebruikt is voor mij nog erger dan een vrouw”) ten spijt, de uitnodiging voor Samois, het Django Reinhardt festival, ten spijt, waar Jimmy te elfder ure weer niet komt opdagen. Het talent heeft Jimmy niet op het rechte spoor kunnen houden en zal dat ook nooit doen.

Extra’s heeft deze dvd niet, terwijl het toch mooi was geweest om bijvoorbeeld een van de vele opnames van Jimmy als wonderkind compleet in een menu te zetten. Maar een ‘extra’ is er gelukkig wel, want die is essentieel: de ondertiteling. De Sinti uit Gemert spreken een wonderlijk soort Nederlands dat af en toe langs je oren raast. Bovendien zijn er een paar momenten dat ze Sinti-taal spreken en die zijn verrukkelijk om te horen.

dvd

Jimmy Rosenberg – de vader, de zoon en het talent. Regie: Jeroen Berkvens (A-film) ****