‘Wilders bellen, kijkcijfer bestellen!’

Why Democracy? is de naam van een project van publieke omroepen in meer dan veertig landen. De kern vormen tien documentaires, die in de Week van de Democratie, zoals het bij ons heet, allemaal zullen worden uitgezonden.

Opvallend is de invulling die het woord ‘democratie’ het afgelopen weekeinde kreeg in een duizelingwekkend aantal thematische talkshows, debatten en reportages voor binnenlands gebruik. Het is maar goed dat Het Gesprek de afgelopen twee avonden bijna uitsluitend herhalingen liet zien.

Van de vele associaties die je erbij zou kunnen hebben (rechtsstaat, civil society, transparantie van bestuur, verdeling van macht, kennis en rijkdom) bleven in de Nederlandse versie vooral de thema’s over die passen bij het door onze Publieke Omroep gekozen motto Wij zijn de baas, al geruime tijd aangekondigd met een trailer waarin een namaak-Beatrix op een bordes poseert tussen een doorsnede van de bevolking.

Het zijn de modieuze thema’s die je ook in andere weken hoort: de afstand tussen burger en bestuur, de vrijheid van meningsuiting en de moeizame omgang met onwelgevallige opvattingen.

Dus ging het weer vaak over Geert Wilders en het islamdebat. En over de vraag hoe de media dat debat voeren. Rondom 10 (NCRV) organiseerde zelfs een debat over de zin van het debatteren. Zo’n discussie bijt zichzelf even snel in de staart als de aflevering van Kruispunt (RKK) waarin allerlei deskundigen de vraag werd gesteld of we het niet te vaak over Wilders hebben. Ja, menen Femke Halsema (GroenLinks) en politicoloog Jos de Beus: „Het gevaar is niet Wilders, maar de krachteloosheid van de middenpartijen.” En dus keken we weer een half uur naar the greatest hits uit het repertoire van de Venlose volkszanger.

Interessant is wel de door Kruispunt uit de mond van Ferry Mingelen (Den Haag Vandaag) en Andries Knevel (Het elfde uur) opgetekende informatie dat de fractieleider van de PVV ook in hun programma’s niet of nauwelijks meer wil verschijnen. Zo gaat hij niet alleen het debat uit de weg maar wekt hij bovendien bij zijn aanhangers het idee dat Wilders te weinig aan het woord komt. Knevel betreurt dat ook om andere redenen. Hij biechtte een verleiding op die hij bondig samenvatte als „Wilders bellen, kijkcijfer bestellen!”

De beste analyse van het fenomeen was een visuele, van het aardig op stoom komende satirische programma Draadstaal (VPRO). Daarin wandelde een parmantige politicus (Dennis van de Ven) tussen vier kleerkasten door het park. Vanachter een haag van ruggen boog hij zich voorover naar een moslimfamilie met de woorden: „Nederland is vol en de islam is een achterlijke cultuur. Dat mag ik zeggen, want dat is mijn mening”. Dan beent hij snel door, totdat hij een andere politicus tussen vier andere bewakers tegenkomt en dat cordon uitdaagt tot een hanengevecht.

Naast Wilders zag ik onder anderen vijf bezorgde politieke éminences grises in hotel Des Indes bij Reporter (KRO); een redacteur van Zembla (VARA) die de apathie van zijn Hilversumse buurtcomité betreurde; Felix Rottenberg op zoek naar veranderende opvoedingswaarden in Omdat ik het zeg! (RVU/VPRO); en bokser Lucia Rijker bij de Boeddhistische Omroep Stichting in gesprek met onder anderen historicus Thomas von der Dunk. Net als socioloog Anton Zijderveld in Buitenhof (tegelijkertijd op een ander net) benadrukte Von der Dunk de schadelijkheid van referenda, omdat stemmers over te weinig kennis beschikken en dan noodzakelijkerwijs teleurgesteld raken in de democratie als ze niet hun zin krijgen: „In een referendum zou Galilei zeker verloren hebben van de paus.”

Maar hij noemde ook democratie, om een cliché van stal te halen, ‘de minst slechte oplossing’. Dat klopt, zelfs in een dolgedraaide mediacratie, die de mensen thuis permanent influistert dat ze niets te vertellen hebben.

Kijk ook op nrc.nl/beeldenstorm