VN-rel begint met ‘tikfout’ geboortedatum

Het begon met de discutabele wijziging van de geboortedatum van de baas van de VN-dienst voor intellectueel eigendom. Kamil Idris zou zich schuldig maken aan nepotisme en intimidatie.

De Soedanees Kamil Idris, de hoogste baas van de World Intellectual Property Organisation (WIPO) in Genève, veranderde vorig jaar ineens zijn geboortedatum. Op alle officiële documenten werd 1945 vervangen door 1954. Kleinigheidje, zeiden de woordvoerders: lang geleden, toen Idris bij WIPO ging werken – een VN-organisatie die zich met intellectueel eigendom, patenten en merken bezighoudt – was er een tikfout gemaakt. Die werd nu gecorrigeerd. Dat was alles.

Deze kleine ‘correctie’ is nu uitgemond in een enorme rel met politieke dimensies. Zo hebben westerse landen vorige week bij WIPO, die steeds belangrijker wordt omdat intellectueel eigendom een grote rol speelt in de wereldeconomie, de begroting voor 2008 en 2009 (378 miljoen euro) geblokkeerd. Volgens de Amerikaanse ambassadeur in Genève, Warren Tichenor, rijzen er „ernstige vragen over het karakter, beoordelingsvermogen en integriteit van de directeur-generaal”. Zelfs Zwitserland, dat zich als gastland van VN-organisaties meestal muisstil houdt als er diplomatieke schermutselingen zijn, vindt „het tijd om de leiding bij WIPO te vernieuwen”.

Ruud Lubbers moest weg bij UNHCR, Paul Wolfowitz bij de Wereldbank. Wordt Kamil Idris nu ook de laan uitgestuurd? Alle westerse landen en Japan willen niets liever. Al maanden willen ze hem aan de tand voelen: Idris’ nieuwe geboortedatum roept vragen op over zijn aanstelling in 1982, al zijn promoties en de hoogte van zijn pensioen. En al maanden weigert Idris, wiens tweede termijn als directeur-generaal op 1 december 2009 afloopt, te antwoorden. Vorige week, tijdens de ledenvergadering (184 landen zijn lid van WIPO), bleef Idris’ stoel leeg toen zijn functioneren ter sprake kwam. Hij liet schriftelijk weten dat „alle aantijgingen ongegrond zijn” en bedoeld „om de organisatie in diskrediet te brengen”. Maar de meerderheid van niet-westerse landen, geleid door de Afrikanen, steunt hem. Daardoor heeft de patstelling een noord-zuiddimensie gekregen die zoveel andere VN-organen momenteel verlamt. Dat bevordert een spoedige ontknoping niet.

De bal ging vorig jaar rollen. De interne WIPO-auditor vond het vreemd dat de directeur-generaal na 24 jaar fervent een tikfout ging corrigeren, en ging op onderzoek uit. De bevindingen liegen er niet om. Vandaar dat de organisatie het auditrapport, uit november 2006, nooit heeft willen vrijgeven (al is het allang uitgelekt). Als Idris echt in 1954 is geboren, was hij 28 toen hij in 1982 solliciteerde op een hoge ‘P4’-post, waarvoor je volgens VN-regels tien jaar ervaring moet hebben. De andere kandidaten waren 37. Volgens het rapport kwam het Idris beter uit óók 37 te zijn. Ook stond er in Idris’ cv dat hij vanaf 1967 allerlei nationale functies had vervuld. Maar als hij van 1954 is, zoals hij nu claimt, was hij in 1967 dertien. Ietwat jong voor een overheidsfunctionaris.

Idris zegt dat hij zijn ‘onjuiste geboortedatum’ bij WIPO maar zo liet, omdat het onbelangrijk was. De auditor geeft drie redenen waarom hij de datum in 2006 bijstelde: omdat hij dan langer bij de VN kan werken; meer compensatie krijgt bij voortijdig vertrek; en meer kans heeft om de Zwitserse nationaliteit te krijgen die zijn vrouw en kinderen al hebben.

Er gingen al langer verhalen over zwendel met WIPO-nieuwbouw, een zwembad dat Idris met WIPO-geld bij zijn villa vlakbij Genève zou hebben aangelegd, en familieleden die hij baantjes zou hebben gegeven. Idris’ managementstijl werd in externe rapporten gehekeld. Hij zou VN-regels ombuigen om loyale, incapabele mensen te steunen en capabele critici weg te pesten. Anonieme WIPO-werknemers klagen over intimidaties en een sfeer van angst. Idris ontkent alles. Westerse landen, schreef hij, hebben dit verzonnen „om de organisatie te destabiliseren en af te houden van belangrijke onderwerpen”.

Een van die onderwerpen zou de ‘Ontwikkelingsagenda’ zijn, die extra projecten en technologie naar arme landen moet sluizen. Volgens de Algerijnse ambassadeur, die het opneemt voor Idris, willen „superieure machten deze eerlijke behandeling saboteren”, en verspreiden ze daarom leugens over Idris.

Ingewijden bevestigen dat er pogingen gaande zijn om Idris uit te kopen, met geld en zelfs immuniteit. Namen van opvolgers circuleren. Intellectueel eigendom, patenten en copyrights worden dominanter en dus waardevoller in de wereldeconomie. Rijke landen willen dat die beschermd worden door een gezonde organisatie, geleid door integere mensen die zij kunnen vertrouwen. Maar Idris eist naar verluidt kapitale bedragen. Hij heeft voorlopig steun van genoeg landen. Dat hij geen begroting heeft, is voor hem ook geen catastrofe: WIPO heeft als enige in de VN-familie substantiële inkomsten, waaronder de fees voor het registreren van patenten. De komende twee jaar zullen die inkomsten met 12 procent stijgen.

Hoe dit eindigt, weet zowat iedereen. „Idris is al opgehouden te functioneren”, zegt een ingewijde. „De vraag is vooral wannéér het eindigt. En voor hoeveel.”