Rooie veren en slagroomtaart

De PvdA hield zaterdag een partijcongres.

Ehsan Jami haalde niet de nodige stemmen om in het hoofdbestuur te komen.

Wie even om zich heen keek, zag ze overal. De vakbondsleden met hesjes en slagroompunten, bij de ingang. De leden van de oppositiegroep Rooie Veren, die in de hal partijleden bestoken met rode veertjes en pamfletten. En daar had je, zelfverzekerd als altijd, ex-moslim Ehsan Jami, klaar om een plek in het hoofdbestuur van de PvdA in te nemen.

Onweer, zo luidde de voorspelling voor het partijcongres van de PvdA. Zaterdag kwam de partij bijeen in de RAI in Amsterdam, om een nieuw hoofdbestuur samen te stellen. Iedereen wist dat de partijtop het lastig zou krijgen op dit congres. De Tweede Kamerfractie ging, tot woede van een groot deel van de achterban, twee weken geleden niet akkoord met een referendum over het nieuwe Europees Verdrag.

Maar na zes uur vergaderen brak de zon door. Een motie die een referendum over het nieuwe Europees Verdrag bepleitte, haalde het niet. De leden van de Rooie Veren kregen op een paar puntjes hun zin en werden ingekapseld door de partijtop. Zelfs de halve Tweede Kamerfractie liep rond met een rode veer in de vestzak. En Jami? Zijn verkiezing tot bestuurslid werd een afgang. Slechts 36 van de ruim 1.100 stemmen kreeg hij. Woedend stapte hij uit zijn stoel en liep hij weg. „Ik zeg niets”, zei hij. „Dat heb ik afgesproken. Met mijzelf.” En weg was hij.

Met de steun van het partijcongres zal het interne gedoe rondom de deelname van de PvdA aan het vierde kabinet-Balkenende (CDA, PvdA, ChristenUnie) verstommen, zo hoopt de partijtop. De achterban is al maanden ontevreden. De PvdA sloot compromissen om mee te regeren, maar die worden de partijtop kwalijk genomen. Volgens peilingen lopen kiezers weg naar de SP.

Op het partijcongres was veel kritiek, zoals verwacht. Het woord „kiezersbedrog” viel vaak, en veruit de meeste leden die zich lieten horen, waren woedend over het besluit van de fractie om een referendum niet te steunen. „Driehonderd opzeggingen, duizenden boze e-mails aan de fractie, de helft van de leden noemt het kiezersbedrog”, zei een man. „En het erge is: ik begrijp dat zo goed.”

Fractievoorzitter Jacques Tichelaar zei dat zijn fractie „met volle overtuiging” heeft besloten een initiatiefwet voor een nieuw referendum niet te steunen. Natuurlijk wekte het verkiezingsprogramma op zijn minst de suggestie dat de PvdA daar wél voor was, maar volgens Tichelaar mag een fractie altijd „eigenstandig afwegingen maken”. „Zo gaan we met elkaar om in de PvdA.” Bovendien: het partijbestuur stond achter het besluit van de fractie. Het congres morde, een oudere man klom op het podium en zei dat dat geen manier van argumenteren was. Maar het congres stemde er toch mee in.

Ook een discussie over een mogelijke verlenging van de militaire missie in Uruzgan leidde tot discussie. Maar de onrust hierover – de vrees bestaat dat de PvdA onder druk van het CDA steun geeft aan zo’n verlenging – werd gekanaliseerd in een ongevaarlijke motie die oproept tot een diepgaand debat in de partij. De fractie moet de uitkomst van dat debat „serieus meenemen in de besluitvorming”.

Fractievoorzitter Tichelaar benadrukte nog eens dat de fractie op één punt echt voet bij stuk gaat houden: het ontslagrecht. Minister Donner (Sociale Zaken, CDA) werkt aan plannen om het arbeidsrecht te moderniseren. Hij wil het onder meer gemakkelijker maken om mensen te ontslaan. Onaanvaardbaar, vindt de fractie. Tichelaar kreeg applaus toen hij zei: „Wij zullen een verslechtering van de rechtsbescherming van werknemers niet accepteren. Daar hebben we de SP niet bij nodig, dat regelen we zelf.”

Jacques Monasch, oprichter van de Rooie Veren, liep ondertussen tevreden rond in de hal. Tegen zijn groep werd sceptisch aangekeken, maar dat is nu wel voorbij, zei hij. Dat de fractie nu zo fel tegen de plannen van Donner is, is volgens hem dankzij de Rooie Veren. „We hebben de partij opgeroepen weer een authentiek sociaal-democratisch geluid te laten horen. Je ziet nu dat dat vorm krijgt.”

Partijleider Wouter Bos had het in zijn toespraak ook over het „authentieke sociaal-democratisch geluid”, zeven keer zelfs. Met een sneer naar de SP: „Dat is de sociaal-democratie van verantwoordelijkheid nemen en resultaten boeken, van liever vuile handen maken dan met lege handen aan de zijlijn staan”.

Dat het zaterdag op het congres zo soepeltjes liep, is voor een groot deel te danken aan de vertrekkende interim-voorzitter Ruud Koole. De politicoloog Koole, die eerder voorzitter was tussen 2002 en 2005, heeft altijd gewaakt voor de mode van verregaande partijdemocratie. Waar de leden in de VVD en D66 het op congressen altijd voor het zeggen hebben, werkt de PvdA dankzij Koole nog altijd met een ‘getrapt’ systeem: alleen afgevaardigden van afdelingen hebben stemrecht. Dat werkt dempend in tijden van onrust. Oppositie is immers lastiger te organiseren. En dat kwam goed uit nu er politiek gevoelige thema’s op tafel lagen. Wouter Bos, die Koole uitbundig prees, zal de voormalig voorzitter nog missen. Koole wordt opgevolgd door Lilianne Ploumen. Zij kondigde zaterdag in haar maiden speech aan de partij aan de leden terug te geven en het de partijtop, als het moet, lastig te maken.