‘Oresteia’ met giftige gehaktbal

Toneel: Bloedverwanten, door Max. en Suver Nuver. Tekst en regie: Moniek Merkx. Muziek: Joop van Brakel. Gezien: 6/10 Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 22/12. Info: 015-2122977 en www.suvernuver.nl.

Zondag rustdag, maandag wasdag en woensdag gehaktdag: zo ging dat in de jaren vijftig. Zo gaat het ook in de voorstelling Bloedverwanten. Moeder de vrouw zet haar man op woensdag gehaktballen voor – en hij bezwijkt eraan. Want het gehakt is vergiftigd en de onschuldige gebruiken van nog niet zo lang geleden vallen ineens samen met de gruwelen van de Griekse mythologie.

Moniek Merkx gaf het door haar geschreven en geregisseerde stuk de ondertitel Een Hollandse Oresteia. In het benepen huiskamerdecor heet de vergiftigde man dus Agamemnon terwijl zijn moordenares naar de naam Klytaemnestra luistert. Net als in de 2465 jaar oude trilogie van Aischylos komt zij tot haar daad doordat hij hun dochter Ifigineia aan de oorlog offerde.

Alleen is de Trojaanse Oorlog hier de Tweede Wereldoorlog en de aanleiding voor het offeren van Ifigineia blijft vaag. Psychologische motiveringen zijn niet Merkx’ sterkste punt. Wat haar samen met haar eigen kindertheatergroep Max. en het volwassenengezelschap Suver Nuver wèl lukt, is het geven van een tijdsbeeld. Het gehakt, het breiwerkje en de kolenkachel, voor babyboomers is het allemaal heel herkenbaar.

Ook de jaren zeventig weet Merkx raak te schetsen, met stoned hippies en lieve protestsongs. In deel twee van het driedelige familie-epos wreken de kinderen van Klytaemnestra en Agamemnon de moord op hun vader. Deel drie behandelt dan de vraag of dat wel goed was. De familiegeschiedenis blijkt één lange keten van moord en wraak. Maar plots ziet wreekster Elektra in hoezeer zij aan de ellende bijdroeg.

Het is niet het moralisme op zich dat in dit laatste deel stoort. Het stoort eerder dat de dilemma’s van de moordenaars niet worden getoond. Hoe kunnen wij nu mee-oordelen als ons een mogelijke legitimering van het geweld wordt onthouden?

Toch is Bloedverwanten bij elkaar een sterke voorstelling. Dankzij het spannende licht, de suggestieve muziek en, vooral, de monumentale manier van spelen. De uit de mime afkomstige Suver Nuver-acteurs kunnen minutenlang niets doen zonder saai te worden. Peer van den Berg als Elektra’s broertje Orestes zit dubbelgeklapt onder een minuscule tafel, Dette Glashouwer als de jonge Elektra (èn als vertelster) houdt iedereen vanachter haar pop in de gaten en de Agamemnon van Henk Zwart staat stijf van het testosteron. Het groteske spel van Kathenka Woudenberg als Klytaemnestra past daarbij.

De jonge acteurs Floor van Leeuwen en Menno Vroon scherpen het generatieconflict fijntjes aan. Niet alleen door hun leeftijd maar ook door hun lossere spel. Ze roepen de ouderen spontaan ter verantwoording: misschien komt er van de wereld van die jongeren nog wel wat terecht.