Ook maar een zorgtaks op uitademen, heren?

Bovenberg en Vierhout willen dat mensen die ongezond leven, taks betalen (nrc.next, 26 september).

Een proefballonnentaks lijkt ons een beter idee.

Lans Bovenberg en Pieter Vierhout pleitten onlangs voor de invoering van een zorgtaks (nrc.next, 26 september). Eindelijk een belasting die alle vormen van ongezond en gevaarlijk gedrag ontmoedigt. Drugsgebruikers, rokers, drinkers, gevaarlijke sporters maar ook verkeersdeelnemers worden allemaal aangepakt. Om hun levensduur te verlengen? Dat is leuk meegenomen, maar het plan draait in de eerste plaats om het verlagen van de zorgkosten – vooral in het licht van de vergrijzing – en het bevorderen van arbeidsparticipatie door verzuimvermindering. Dankzij dit plan wordt de zorg geen belasting voor de economie, maar een winstgevend onderdeel, volgens de bedenkers. Een gelukkige bijkomstigheid is dat ook de verdeling van de zorgkosten ook nog een stuk eerlijker wordt.

Goed plan dus? Nee, want het plan is onjuist, onwerkbaar en onrechtvaardig. Het plan is onjuist omdat al meermalen is aangetoond dat zeer ongezonde gewoonten, zoals roken, niet leiden tot meer zorgkosten maar juist tot minder. Dit omdat rokers, evenals obese mensen, gemiddeld eerder sterven en zo relatief dure zorgjaren ‘uitsparen’. Mensen die aan echt gevaarlijke sporten doen zijn normaal gesproken nog goedkoper als daar iets misgaat. Dan is er vaak immers geen redden meer aan, en juist dat redden is duur.

Het plan is onwerkbaar omdat het ondoenlijk is lijnen te trekken tussen gezond en ongezond gedrag. Beweging is gezond, maar voetbal erg blessuregevoelig. Moet de zorgtaks ons ook leiden naar ongevaarlijke sporten zoals zwemmen in ondiep water? En wat betreft verwijtbaarheid van gedrag blijkt dat genetische verschillen niet alleen mede het gedrag bepalen maar ook de resulterende gezondheidsschade. En dan is er nog het verkeer. Als iets de arbeidsparticipatie bevordert, dan is het wel het verkeer. Om mensen die bij een ongeluk betrokken raken vervolgens te confronteren met een zorgtaks lijkt niet alleen onwenselijk maar suggereert ook dat alle risico’s altijd te vermijden zijn.

Volgens de bedenkers wordt de zorg middels de zorgtaks „rechtvaardiger gefinancierd conform het principe de gebruiker betaalt”. Maar juist in de zorg wordt dat principe bewust niet gehanteerd. Het hele idee achter de zorgverzekering is namelijk dat de niet-gebruikers solidair zijn met de gebruikers van zorg. Deze mensen zijn namelijk ziek en hebben zorg nodig. Soms komt dat door eigen keuzen en soms komt dat door pure pech. Die lijn is niet eenduidig te trekken en pechvogels belasten is eerder onrechtvaardig dan rechtvaardig.

Kortom, de zorgtaks zorgt, als het al succesvol is, waarschijnlijk niet voor lagere maar juist voor hogere zorgkosten. Daarbij maakt het gebruik van arbitraire grenzen tussen gezond en ongezond of gevaarlijk en ongevaarlijk gedrag, die praktisch niet toepasbaar lijken en de solidariteit aantasten tussen gezonden en ongezonden. Ten slotte gaat het plan volledig voorbij aan het doel van zorg. Dat betreft niet het laag houden van zorgkosten of het op peil houden van ‘de factor arbeid’, maar het bevorderen van gezondheid. Al met al lijkt de zorgtaks dan ook niet meer dan een ondoordachte proefballon. De invoering van een proefballontaks, conform de gedachte ‘de vervuiler betaalt’, lijkt ons dan ook een beter idee.

Werner Brouwer en Frans Rutten zijn respectievelijk als universitair hoofddocent en hoogleraar gezondheidseconomie verbonden aan het instituut Beleid & Management Gezondheidszorg en het Institute for Medical Technology Assessment van het Erasmus MC.

Ilja Leonard Pfeijffer reageerde vrijdag in zijn column ook op Bovenberg en Vierhout. Kijk op nrc.nl/opinie