Geloof het of niet: Congo is nog erger

In Congo zijn tien tot twintig keer zo veel doden gevallen als in Darfur.

Hoe zit het? Kan de wereld zich maar op één Afrikaanse ramp tegelijk richten?

In het westerse wereldbeeld lijkt plaats voor maar één Afrikaanse brandhaard tegelijk. Terwijl Darfur het nieuwe Tibet aan het worden is – favoriet actiepunt van Hollywoodsterren zoals George Clooney – en de VN bakkeleit over wie soldaten gaat leveren voor de VN-macht aldaar, crepeert de bevolking van Oost-Congo.

De afgelopen maanden sloegen honderdduizenden Oost-Congolese burgers op de vlucht voor het geweld. Zij zien het verschil niet meer tussen de oorlog waarin ze tot 2004 werden mee gesleurd en de zogenaamde vrede. Maar de Congolese slachtoffers – tien tot twintig keer zoveel doden als Darfur – komen er wat betreft internationale en politieke aandacht bekaaid vanaf.

Zo kunnen de Darfuri zich verheugen in de belangstelling van de Amerikaanse president, terwijl diezelfde man over de Congolese bevolking nog nooit heeft gerept. In het kielzog van de Amerikanen focust ook de internationale gemeenschap op Darfur. Secretaris-generaal van de Verenigde Naties Ban-Ki Moon reisde onlangs af naar het gebied om de weg te bereiden voor een VN-troepenmacht van 26.000 manschappen, de grootste VN-macht ooit. Groter dan MONUC, de 17.000 VN-soldaten in Congo. Terwijl de Veiligheidsraad genoeg krijgt van deze Congolese vredesmissie, moeten alle zeilen worden bijgezet om genoeg soldaten en materieel voor Darfur bijeen te sprokkelen. Drie keer raden op welke VN-onderneming bezuinigd gaat worden.

Laat ik voorop stellen dat ik het lijden van de Darfuri niet wil bagatelliseren. Ik was in de kampen, ik sprak de vluchtelingen en interviewde de verkrachtingsslachtoffers. Hun verhalen zijn verschrikkelijk. Maar het is niet voor niets dat de Soedanese autoriteiten nu instemmen met de komst van een – tandeloze – VN-macht. De zwarte Fur-bevolking is gevlucht naar vluchtelingenkampen en kan geen kant meer op. Als je over de regio heen vliegt, zie je enkel verzamelingen zwarte kringen in de woestijn waar ooit hun huizen stonden. Inmiddels emigreren Arabieren van buitenaf naar het gebied. De etnische zuivering heeft zich al lang voltrokken. Laat nu de blauwhelmen maar komen.

De VN storten zich daar in een ondoorzichtige strijd tussen de milities onderling. Bovendien is het Soedanese regime legendarisch onbetrouwbaar. Vraag het aan de hulporganisaties die al decennia op eieren lopen om hulp te mogen verlenen in Soedan. Je in deze precaire situatie te begeven aan de leiband van een nukkige overheid als de Soedanese is op zijn zachtst gezegd een riskante onderneming.

Intussen gaat het weer helemaal mis in de Democratische Republiek Congo. Alle factoren die dit land in de vorige oorlog stortten, zijn nog steeds aanwezig. Nog altijd spoken er de Rwandese Hutu-milities rond die na de genocide van 1994 Congo invluchtten. Rwanda viel ooit met hulp van buurlanden Congo binnen om deze milities te lijf te gaan. De coalitie hield echter niet lang stand. Gevolg was een onoverzichtelijke strijd tussen soldaten van vele Afrikaanse landen, milities van diverse pluimage en het Congolese leger. Miljoenen Congolezen sloegen op de vlucht, vier miljoen stierven aan de directe en indirecte gevolgen van de oorlog en een op de drie vrouwen in Oost-Congo werd verkracht.

Dat hele scenario herhaalt zich op dit moment. Het optreden van het Congolese leger tegen de Hutu-milities is niet erg succesvol, en de partijen van weleer roeren zich weer. Ook nu wordt de bevolking onder de voet gelopen door losgeslagen milities en soldaten die plunderen, moorden en verkrachten. Ook nu rammelen Oeganda en Rwanda met hun wapens.

Ook nu zijn vrouwen dubbel slachtoffer. Onlangs telefoneerde ik met Justine Masika Bihamba van vrouwenorganisatie Synergie in Goma, Noord-Kivu. Ze sprak bitter van een „hypothetische vrede”. Haar organisatie heeft nu al geen opvangplekken meer voor de vele verkrachtingsslachtoffers die zich melden. Van drie tot 63 jaar oud komen ze binnen, verkracht door milities of soldaten, voor het leven getekend.

Het mag niet gebeuren dat het geweld in Oost-Congo net zo ongemerkt aan ons voorbijgaat als de vorige keer. Die oorlog van 1994 tot 2004 was het bloedigste conflict sinds de Tweede Wereldoorlog, maar voordat de omvang tot het Westen doordrong, liep hij al op zijn eind.

De VN-begroting voor Congo is nog niet voor de helft gedekt: de lidstaten laten het en masse afweten. Dat minister Koenders (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) 9,5 miljoen extra heeft uitgetrokken voor vluchtelingen in Oost-Congo, is een begin. Maar er is veel meer internationale aandacht en hulp nodig. Onlangs was er voor de tweede keer een internationale actiedag voor Darfur, in Nederland is een mediaoffensief voor Darfur in de maak. Waar blijft de wereldwijde actie voor Congo?

Femke van Zeijl is freelance journaliste en schreef onlangs het boek ‘Een nacht in een vijzel. Vrouwen in Afrika’, met journalistieke reportages over o.a. Darfur en Congo.