‘Geef de Russen hun verkiezingen terug!’

Terwijl president Poetin zijn verjaardag vierde, herdachten zijn critici en tegenstanders dat een jaar geleden Anna Politkovskaja werd vermoord.

„Het regime is tegen het volk, niemand beschermt ons”, zegt de oude vrouw met de baret. „En Anna durfde daarover te schrijven.” Om haar nek hangt aan een touwtje een grote foto van ‘haar’ Anna, de journaliste Anna Politkovskaja, die een jaar geleden werd doodgeschoten in de lift van van haar appartement in Moskou. Politkovskaja’s sterfdag wordt nu voor het eerst herdacht, op het Nieuwe Poesjkinplein in Moskou. Zo’n vijfhonderd mensen, jong en oud, zijn komen opdagen en trotseren de regen. Het is een Uitmarkt van de oppositie, want iedere stroming lijkt aanwezig en verkoopt zijn krantje. Alleen een bejaarde communist, met een vlaggetje van de Sovjet-Unie in de hand, vormt een stoorzender. „Wat stelt die Anna Politkovskaja van jullie nu eigenlijk voor!” roept hij.

Om het plantsoen waar de bijeenkomst wordt gehouden staan bijna evenveel agenten als er betogers zijn. In de zijstraten wacht een klein leger van de oproerpolitie. De demonstranten trekken zich er niets van aan.

De herdenking wordt gehouden in het kader van de Mars van de Andersdenkenden, zoals de protestbijeenkomsten van oppositiecoalitie Het Andere Rusland heten. Vaandels van ex-premier Michail Kasjanovs beweging Democratische Volksbond zijn in het plantsoen overal te zien. Het is de reden voor de afwezigheid van Garry Kasparov, leider van een andere oppositiebeweging, het Verenigd Burgerfront. Hij wilde niet dat de herdenking, georganiseerd door Kasjanov, een politiek karakter zou hebben. In plaats van op het Poesjkinplein te staan legt hij bloemen voor het huis van Politkovskaja bij een meegebrachte gedenkplaquette met de tekst: ‘In dit huis leefde en werd op 7 oktober 2006 op misdadige wijze vermoord Anna Politkovskaja’.

Op het Poesjkinplein voeren intussen diverse sprekers het woord. Ze staan op het laadruim van een vrachtwagen, als in de dagen van de Russische revolutie. Kasjanov voert als een van de eersten het woord. „De moord op Politkovskaja heeft laten zien dat ons land in grote moeilijkheden verkeert”, zegt hij. „We hopen dat de mensen gaan beseffen wat er aan de hand is.” Verder zegt hij dat er in de hele wereld straten en pleinen naar Politkovskaja worden vernoemd. „Maar in Rusland denken ze dat ze meer kwaad dan goed heeft gedaan.” Tot slot verwijt Kasjanov de huidige regering dat er in het huidige Rusland geen meerdere politieke ideologieën lijken te mogen bestaan, hetgeen in strijd is met de grondwet: „We hebben geen behoefte aan een totalitaire Russische federatie. De komende verkiezingen zijn een farce.”

Even later nemen de demonstranten een ‘resolutie’ aan waarin wordt opgeroepen de moordenaars van Politkovskaja voor de rechter te slepen.

Hoogtepunt van de herdenkingsplechtigheid is de toespraak van de bejaarde mensenrechtenactiviste Ljoedmila Aleksejeva. Nadat ze de journalistieke en humanitaire kwaliteiten van Politkovskaja uitvoerig heeft benadrukt, roept ze: „Geef het volk de verkiezingen terug, schurken!” De menigte scandeert vervolgens enkele minuten lang: „Rusland zonder Poetin!”

Een jonge vrouw is duidelijk van haar woorden onder de indruk. „Anna was een groot voorbeeld voor me. Ze stelde onrecht aan de kaak en was voor niemand bang. Begrijpt u nu waarom Anna zo belangrijk voor ons was? Wat zijn schreef deed ertoe.”

Op datzelfde moment zijn drie kilometer verderop bij het Kremlin, langs de oevers van de Moskva-rivier zo’n 10.000 aanhangers van de pro-Kremlin jongerenbeweging Nasji bijeen voor een feest ter ere van de 55ste verjaardag van president Poetin. Ze dragen T-shirts met Poetins portret, scanderen „Hartelijk gefeliciteerd” en „Poetin blijf altijd bij ons”. Ook dragen ze spandoeken met teksten als ‘Poetin is alles voor ons’ en ‘Poetin is onze toekomst’. Het geheel doet denken aan de hoogtijdagen van het communisme, toen het persoonlijk welzijn van de leider van de Sovjet-Unie als wezenlijke voorwaarde werd beschouwd voor het welzijn van de natie. Nasji heeft ter gelegenheid van Poetins verjaardag ook de grote kerken in Moskou verzocht voor Poetins gezondheid te bidden.

De jubilaris zelf laat zich op het jongerenfestijn niet zien. Hij wordt achter de Kremlinmuren uitvoerig gefeliciteerd door leden van het kabinet, de legertop en de leiding van veiligheidsdienst FSB.

Beter kun je het als staatsman niet krijgen. Zelfs door de intercom van de Moskouse metro schalt een felicitatie: „De directie van de metro feliciteert vandaag president Vladimir Vladimirovitsj Poetin met zijn verjaardag.”