Familiegeschiedenis als keten van moord en wraak

Bloedverwanten, door Max. en Suver Nuver Tekst en regie: Moniek Merkx. Tournee t/m 22/12. Info: www.tgmax.nl. Scene uit 'Bloedverwanten', co-productie van Suver Nuver en TGMax, regie Moniek Merkx, spel Peer van den Berg, Dette Glashouwer, Floor van Leeuwen, Menno Vroon, Kathenka Woudenberg, Henk Zwart, premiere 5 oktober Toneelschuur Haarlem Lennarts, Joep

Bloedverwanten, door Max. en Suver Nuver Tekst en regie: Moniek Merkx. Tournee t/m 22/12. Info: www.tgmax.nl.

Zondag rustdag, maandag wasdag en woensdag gehaktdag: zo ging dat in de jaren 50. Zo gaat het ook in de voorstelling Bloedverwanten. Moeder de vrouw zet haar man op woensdag gehaktballen voor – en hij bezwijkt eraan. Want het gehakt is vergiftigd.

Moniek Merkx gaf het door haar geschreven en geregisseerde stuk de ondertitel Een Hollandse Oresteia. In het benepen huiskamerdecor heet de vergiftigde man dus Agamemnon terwijl zijn moordenares naar de naam Klytaemnestra luistert. Net als in de tragedie van Aischylos gaat zij tot haar daad over omdat hij hun dochter Iphigineia aan de oorlog offerde.

Alleen is de Trojaanse Oorlog hier de Tweede Wereldoorlog en de reden voor het offeren blijft vaag. Psychologische motivaties zijn niet Merkx’ sterkste punt. Wat haar samen met haar eigen (jongeren-)theatergroep Max. en het (volwassenen-)gezelschap Suver Nuver wél lukt, is het geven van een tijdsbeeld. Het gehakt, het breiwerk en de kolenkachel: voor babyboomers heel herkenbaar.

Ook de jaren 70 schetst Merkx raak, met stonede hippies en lieve protestsongs. In deel twee van het driedelige familie-epos Bloedverwanten wreken de kinderen van Klytaemnestra en Agamemnon de moord op hun vader. Deel drie behandelt dan de vraag of dat wel goed was. De familiegeschiedenis blijkt één lange keten van moord en wraak en plots ziet wreekster Elektra in hoezeer zij aan de ellende bijdroeg.

Het is niet het moralisme op zich dat in dit laatste deel stoort. Het stoort eerder, alweer, dat de dilemma’s van de moordenaars niet worden getoond. Hoe kunnen wij nu mee oordelen als ons een mogelijke legitimatie van het geweld wordt onthouden? Toch is Bloedverwanten bij elkaar een goede voorstelling. Vooral dankzij de monumentale manier van spelen. De uit de mime afkomstige Suver Nuver-acteurs kunnen minutenlang niets doen zonder saai te worden. Peer van den Berg als Elektra’s broertje Orestes zit dubbelgeklapt onder een minuscule tafel, Dette Glashouwer als Elektra zelf houdt iedereen vanachter haar pop in de gaten en de Agamemnon van Henk Zwart staat stijf van het testosteron. Het groteske spel van Kathenka Woudenberg als Klytaemnestra past daarbij en de jonge acteurs Floor van Leeuwen en Menno Vroon scherpen het generatieconflict fijntjes aan.

Niet alleen door hun leeftijd maar ook door hun lossere stijl. Zij roepen de ouderen spontaan ter verantwoording: misschien komt er van de wereld van die jongeren nog wel wat terecht.