Prijs voor ‘de stofjuffrouw’

Donderdagavond werden in Cambridge, Massachusetts, de jaarlijkse Ig Nobelprijzen uitgereikt voor onderzoek dat „eerst aan het lachen maakt en daarna aan het denken zet”. De Nederlandse biologe Annelies van Bronswijk is een van de winnaars.

Annelies van Bronswijk had als biologie-studente eigenlijk bijen moeten gaan onderzoeken, maar toen bleek dat ze overgevoelig was voor hun steken kreeg ze de opdracht om huisstof onder de loep te nemen. Het liet haar niet meer los.

Eind jaren ’60 ging ze twee keer per week met haar stofzuiger langs bij Astmacentrum Eykeloord in Groesbeek om stofmonsters uit matrassen te nemen – ‘de stofjuffrouw’ werd ze toen genoemd. Het huisstof bleek te krioelen van het leven. Na bijna veertig jaar onderzoek somt ze enthousiast op wat ze allemaal in bed aantrof: „Mijten, allerhande insecten, spinnen, pseudoschorpioenen, pissebedden, bacteriën, algen, varens en schimmels. Die varensporen hebben we zelfs kunnen opkweken tot flinke kamerplanten.”

Ik spreek Annelies van Bronswijk, inmiddels hoogleraar aan de Technische Universiteit Eindhoven, na afloop van de prijsceremonie in het statige Sanders Theater van de Harvard universiteit. Ze is zojuist gelauwerd, samen met negen andere winnaars, voor „onderzoek dat eerst aan het lachen maakt en daarna aan het denken zet”. De natuur, zo bleek uit het korte en krachtige dankwoord dat ze uitsprak, houdt niet op bij de vensterbank. Met name ons bed is vochtig en warm als een tropisch regenwoud en herbergt miljoenen mijten die we met onze eigen huidschilfers voeren. Ze volgen de stroming van ons zweet naar de randen van de matras of de gestoffeerde stoelzitting.

„Ze veroorzaken geen jeuk”, stelde de nieuwe winnaar de 1200 toeschouwers gerust, maar dat kon niet wegnemen dat men wat ongemakkelijk op de gestoffeerde zittingen begon te schuiven nadat er een meer dan levensgrote foto van een huisstofmijt werd geprojecteerd.

Eindelijk erkenning voor decennialang onderzoek? „Nee, ik heb eerder, in 1993, in Duitsland een prijs voor mijn onderwijs over mijtgerelateerde ziekten gekregen. Dat was bloedserieus. Maar hier in Harvard gaat het om een andere vorm van erkenning”, zegt ze glunderend.

Professor Van Bronswijk houdt wel van een geintje en aarzelde geen moment, toen ze gebeld werd met de mededeling dat „de Ig Nobel board of Governors” haar uit 5000 andere nominaties had geselecteerd voor de biologieprijs 2007 en of ze die wilde accepteren.

Hier in een van de heilige hallen van Harvard is ze in goed gezelschap. Maar liefst vijf (echte) Nobelprijswinnaars hebben een avond vrijgemaakt om de prijzen (een goedkoop knutselwerkje en een oorkonde) uit te reiken.

Hoogtepunt is de geneeskundeprijs, gewonnen door de Britse radioloog Brian Witcombe en de Amerikaanse zwaardslikker Dan Meyer voor hun diepgaande medische verslag Bijwerkingen van degenslikken dat ze eind vorig jaar publiceerden in het prestigieuze British Medical Journal.

Keelpijn bleek de meest voorkomende klacht te zijn en de meeste ernstige ongelukken gebeuren als degenslikkers tijdens de act plotseling worden afgeleid. Meyer laat op het toneel zien dat het meestal goed gaat.

Bijzonder is ook de scheikundeprijs, uitgereikt aan de Japanse Mayu Yamamoto voor het ontwikkelen van een methode om vanilline (vanillesmaakstof) te extraheren uit koeienpoep.

Speciaal voor de gelegenheid en ter ere van Yamamoto heeft Toscanini’s Ice Cream, een locale ijssalon, een nieuwe ijssmaak gemaakt, de Yum-a-Moto Vanilla Twist, „samengesteld uit de beste ingrediënten”, volgens de maker die de aanwezige Nobelprijswinnaars op een ijsje trakteert. Er is dit jaar ook een voedingsleerprijs, uitgereikt aan Brian Wansink van Cornell University, voor het exploreren van de schijnbaar grenzeloze eetlust van mensen door ze te laten eten uit een bodemloze, zichzelf steeds weer vullende soepkom. Proefpersonen stopten simpelweg niet met eten. Eetlust is niet afhankelijk van verzadiging maar van wat ze zien in de soepkom, aldus Wansink in Obesity Research. Diego Golombek van de Universidad Nacional de Quilmes, Argentinië, nam de aviatiekprijs in ontvangst voor zijn ontdekking dat Viagra – bij hamsters – het herstel van een jetlag bevordert. Onderzoek of dit ook voor mensen geldt, stuitte op praktische bijwerkingen, hoewel de benodigde dosis veel kleiner is dan bij erectieproblemen. Morgen vlieg ik terug.

Voor alle winnaars zie: www.improbable.com en www.nmr.nl