Mbeki verfijnt zijn autocratische stijl

Waarom beschermt Thabo Mbeki zijn van corruptie beschuldigde politiechef? In de strijd om de macht binnen het ANC wordt de Zuid-Afrikaanse president steeds autocratischer.

In de zeven jaar sinds het aantreden van Jackie Selebi als hoofd van de landelijke politie werden in Zuid-Afrika meer dan 130.000 mensen vermoord, meer dan 350.000 vrouwen verkracht, ontsnapten levensgevaarlijke criminelen, raakte bewijsmateriaal talloze malen zoek. Maar toen Selebi, tevens hoofd van Interpol, in een interview zei: „Misdaad? Waar zeurt iedereen toch over?” was dat voor president Thabo Mbeki geen reden voor ontslag van zijn politiechef.

Ook niet toen de aantijgingen kwamen over Selebi’s banden met de maffia. Selebi blijkt graag een glas te drinken met een van de beruchtste drugshandelaren van het land, de Italiaan Glen Agliotti, die Selebi eens belde vanaf de plaats van een delict, staand naast het lijk van een vermoorde mijnmagnaat. „Agliotti is mijn vriend, finished en klaar”, bekende Selebi in een interview.

Zelfs toen het Openbaar Ministerie gisteren bevestigde een arrestatiebevel te hebben uitgevaardigd tegen Selebi, op beschuldiging van corruptie, fraude en banden met de georganiseerde misdaad, was dat geen reden voor ontslag van Selebi, noch voor arrestatie. In plaats daarvan ontsloeg Mbeki de openbare aanklager die het arrestatiebevel had uitgevaardigd.

Waarom Mbeki Selebi niet ontsloeg, legt hij niet uit. Hij is niet bereikbaar voor commentaar, verschijnt niet in het parlement, reageert niet op de speculaties in de pers of het gemor bij oppositiepartijen. Zijn woordvoerders houden het op een „onherstelbare vertrouwensbreuk”.

Zie hier de stijl Mbeki. Geheimzinnig, ondoorzichtig, autocratisch. Niet alleen tot irritatie van oppositiepartijen, maar ook van de ministers in zijn eigen kabinet. „Ik ben zeer teleurgesteld in Thabo”, liet een bewindsman zich afgelopen weekend tegen de Sunday Times ontvallen. „Wij horen nooit iets en worden pas geïnformeerd als de beslissing al is genomen.”

Zowel zijn directe collega’s als het land moeten gissen naar de beweegredenen van de president. Zo is het sinds zijn aantreden in 1999. Waarom de president niets voelde voor de verstrekking van aidsremmers, waarom hij de omvang van de aidsepidemie ontkende, of het misdaadprobleem: antwoorden op zulke prangende vragen komen zelden. Mbeki mijdt de openbaarheid, persconferenties, publieke confrontaties. Mbeki bracht bijna de helft van zijn leven door in ballingschap, op de vlucht voor het apartheidsregime. De geheimzinnigheid van de ondergrondse beweging bevalt hem nog steeds.

Die stijl leidt ook nu weer tot wilde speculaties bij zijn vijanden. Mbeki zou Selebi niet kunnen missen, in de aanloop van het partijcongres van het ANC in december, waar Mbeki hoopt te worden herkozen voor een derde termijn als partijvoorzitter. Selebi zou veel invloed hebben in de partij, speculeren kranten. Een president die steun zoekt, zet niet drie maanden voor het congres de man buiten de deur die de controle heeft over de veiligheid in het land.

„Selebi weet te veel, daarom beschermt Mbeki hem”, zegt de leider van de oppositiepartij DA, Helen Zille, tevens burgemeester van Kaapstad. „Wij zullen dat binnenkort aantonen.”

Al jaren gaan er geruchten dat Mbeki geprofiteerd zou hebben van wapenverkopen, aanzienlijk meer dan Jacob Zuma, de vicepresident die Mbeki in 2005 ontsloeg op beschuldiging van corruptie. Maar niemand, onderzoeksjournalisten noch oppositiepartijen, heeeft harde bewijzen gevonden. Aan geruchten geen gebrek, zolang Mbeki geen uitleg geeft.

De president verfijnt zijn stijl in aanloop naar het beslissende partijcongres. Eerder ontsloeg Mbeki al even mysterieus de staatssecretaris van Gezondheid. Zij was populair onder aidsactivisten, omdat ze wars was van het onbegrijpelijke beleid van haar minister, die knoflook en rode bieten aanprijst als geneesmiddelen voor aids.

In de lange ondergrondse traditie van het ANC werkt de methode-Mbeki. Deze week zijn de provinciebesturen van de partij begonnen met het nomineren van hun kandidaat-voorzitter. Kanshebbers moeten voorzichtig naar voren treden: de partij vraagt, niet andersom, is de traditie. Mbeki bepaalt eenzijdig de prijs van de keuze die voorligt aan de partijleden. Wie trouw is, houdt zijn baan. Wie rebels is, wacht ontslag.