In een nieuw jasje

De avond MTS is terug van weggeweest. Nu nog het imago van de metaalbewerker oppoetsen.Jacqueline Kuijpers

In Noord-Holland is vorige maand de avond MTS+ metaal van start gegaan. Ook op het ROC Zadkine in Rotterdam beleeft de avond MTS een revival. Dat is een trendbreuk. Op vrijwel alle ROC’s zijn de avondopleidingen techniek de laatste jaren wegbezuinigd. Toen de mbo’s in de jaren negentig tot ROC’s moesten fuseren en lump sum financiering kregen raakten de technische avondopleidingen in de knel. ROC’s konden zelf prioriteiten stellen en dus opleidingen met relatief weinig deelnemers schrappen. Of opleidingen met een imago dat niet bij de tijdgeest paste – het was de tijd van brede algemene opleidingen, terwijl de avond MTS bij uitstek beroepsgericht was. Alleen al op het Zadkine College verdween hierdoor de avond MTS met 1200 deelnemers volledig. Zo verschraalde het aanbod, met als gevolg dat werknemers zich meer niet konden bijscholen – een rem op de innovatieve kracht van het bedrijfsleven. Maar het tij lijkt te keren.

De avond MTS+ in Noord-Holland is een initiatief van het OOM, het opleidingsfonds voor de metaalsector. De opleiding mikt op werknemers, die niet genoeg geleerd hebben om op te klimmen naar het niveau van projectleider of werkplaatschef. “Vaak zijn het jongens die na het vmbo een mbo2-opleiding zijn gaan doen”, vertelt Anton Verlaan, regio manager Noord-Holland bij het OOM. “Twee jaar later zijn ze klaar en gaan ze aan het werk, want ze willen geld verdienen. Rond hun dertigste zijn het echte vakmensen geworden met de potentie om door te schuiven naar het middenkader, maar dan wel wat moeten bijleren over bijvoorbeeld werktuigbouwkundige processen.”

Anton Verlaan kreeg geregeld de vraag van ondernemers naar een avondopleiding en merkte dat er in zijn regio niets meer was. “ROC’s hebben minstens twintig leerlingen nodig wil een avondopleiding rendabel zijn. Zoveel waren er niet.” Hij schreef MKB-bedrijven aan en kreeg al snel honderd aanmeldingen. Daarmee stapte hij naar de ROC’s en nu, nog geen jaar later, is de nieuwe avond MTS+ een feit. Dit schooljaar zijn 70 cursisten gestart. “Het is een niveau 4 opleiding, vergelijkbaar met de oude MTS.” Maar in een nieuw jasje gegoten: ook hier is competentiegericht onderwijs ingevoerd. De vakkennis van de cursisten wordt getest bij binnenkomst en op basis hiervan krijgen ze een op maat gesneden onderwijsprogramma. De duur van de nieuwe avond MTS is dan ook niet standaard vier jaar, maar afhankelijk van de kennis en kunde van de betreffende cursist.

De metaalsector kampt, net als de elektro- en installatietechniek, met grote personeelstekorten. De MTS+ kan voor de nodige doorstroom zorgen binnen bedrijven. Maar dat is slechts een verschuiving van het probleem, want aan de onderkant is er weinig nieuwe aanwas. Metaalbewerking is geen favoriete studie op de ROC’s.

Het OOM tracht via werkgelegenheidsprojecten jongeren de metaal in te trekken, vertelt Anton Verlaan. “In het vmbo vallen ze uit op de theorie, terwijl ze wel de goede handjes hebben. Wij onderhouden contacten met leerplichtambtenaren, die deze jongens op ons pad zetten. Bij ons kunnen ze in een jaar praktijkgericht de basisbeginselen van metaalbewerking leren en zijn ze klaar om in te stromen in het mbo.”

Het grote probleem waar de metaaltechniek mee kampt is het slechte imago. “Het beeld leeft nog steeds dat het vies en zwaar werk is, maar in de praktijk is er enorm veel technologische innovatie.” Een voorbeeld daarvan is machinefabriek Van den Elsen bv in Bergeijk, een klein bedrijf gespecialiseerd in verspaningstechnieken – het draaien en frezen van ruw materiaal tot een verfijnd mechanisch product. Hier werken metaalbewerkers nieuwe stijl, legt directeur/eigenaar Jos Kox uit. “Wij werken alleen op bestelling. De klant levert een tekening aan van het product dat hij nodig heeft en zo maken wij het. Dat doen we met computergestuurde machines, waarvoor onze medewerkers zelf de computerprogramma’s schrijven”. Dat maakt metaal bewerken tot een compleet een ander vak dan 15 jaar geleden. Jos Kox: “De generatie van rond de 50 heeft die slag gemist en kan de omschakeling van een conventionele machine naar een computergestuurde niet meer maken.”

Voor de ontwikkeling van zijn bedrijf is de nieuwe generatie metaalbewerkers dus enorm belangrijk. “Maar vanuit het ROC krijgen we niemand.” Dus plukt Kox letterlijk jongens van de straat om ze om te scholen tot metaalbewerker. Inmiddels werkt er een voormalig beroepsmilitair en volgen een voormalige zaterdaghulp en een volleerd tegelzetter een door Van den Elsen gefinancierd leertraject. Beiden werken vanaf het begin mee aan échte opdrachten. Geen werkstukken die in de schrootbak verdwijnen dus.

Voor haar opleidingsinspanningen ontving het bedrijf vorig jaar de aanmoedigingsprijs van Kenteq, het Kenniscentrum voor Technisch Vakmanschap.