HOLLANDERS IN BEELD

Het Mauritshuis in Den Haag toont vanaf 13 oktober zestig portretten van Hollanders uit de Gouden Eeuw. Voor een hedendaagse variant vroeg het maandblad M fotograaf Koos Breukel notabelen van nu te fotograferen. Advocate en Eerste Kamerlid Britta B”hler, burgemeester Job Cohen, imam Abdurrahman Aydin, Shell-directeur Jeroen van der Veer en schrijver Jan Wolkers poseren. En geven commentaar.

'Het zijn de immigranten die stijl en elegantie aan die Hollandse boerenkoppen hebben gegeven in de Gouden Eeuw, dat zie je duidelijk aan deze schilderijen.' Jan Wolkers bladert bewonderend door het dikke boek vol geschilderde portretten, dat als catalogus dient bij de tentoonstelling Hollanders in beeld die van 13 oktober tot en met 13 januari in het Mauritshuis in Den Haag te zien is.

Veel protestanten uit Frankrijk en Vlaanderen, vluchtten voor de katholieke vervolging naar de Hollandse steden, en zij brachten er zwier en bloei.

Vooral de portretten door Frans Hals (geboren in Antwerpen) en Rembrandt bekoren schilder, beeldhouwer en schrijver Wolkers. 'Moet je nou eens zien, hoe Frans Hals die hand in één beweging heeft neergezet', zegt hij bij een mannenportret. 'Rembrandt heeft daar soms wat moeite mee: de handen van één van de staalmeesters [ook op de expositie te zien] zijn te klein.' Hij bladert door om het verschil te laten zien. Wolkers is niet kritiekloos in zijn bewondering.

Zestig portretten van heren en dames van stand, belangrijke burgers, regenten, kooplieden en predikanten, van in totaal 29 schilders uit de Gouden Eeuw worden getoond in het Mauritshuis. En daarbij is ook het portret van Jan Six van Rembrandt uit 1654. Het geldt als een van de mooiste portretten uit de Gouden Eeuw, en het is bijzonder dat het dit najaar in het museum hangt. Want het portret van de man die burgemeester van Amsterdam was, hangt normaal in het huis van de familie Six in Amsterdam. Daar is de collectie Six maar door een beperkt publiek te bewonderen: alleen wie een brief met motivatie schrijft, maakt kans het schilderij te mogen bekijken. Maar omdat het huis waarin het schilderij hangt wordt gerenoveerd, is het nu ruim drie maanden te bekijken in een openbaar museum.

Wolkers vindt het portret dat Rembrandt van zijn 36-jarige vriend Six maakte, ook een van de mooiste. Hij heeft al jaren een ansichtkaart van het werk in zijn huiskamer in Texel staan, tegen een van de schaalmodellen van zijn eigen beelden. 'Moet je kijken hoe die handen van Six geschilderd zijn (zie afbeelding linksboven), los en trefzeker, dat is schilderkunst op zijn puurst. Rembrandt heeft hier de losheid van Frans Hals. En dat hoofd van Six, dat is helemaal de melancholie van Rembrandt.'

Six studeerde rechten in Leiden en maakte een studiereis door Italië: op dit portret van Rembrandt laat hij zich afbeelden als een zwierig Italiaanse gentleman, die alles met soepele stijl en nonchalance doet.

Voor Wolkers horen Hals en Rembrandt tot de top van de schilderkunst. Hij wijdde verschillende essays aan hen, pas herdrukt in de essaybundel De schuimspaan van de tijd. 'Zo is nog nooit geschilderd!' schrijft hij daarin onder meer over Hals in 'Het zwarte vlees der reformatie'. Frans Hals is volgens Wolkers de schilder van de sterfelijkheid, Rembrandt die van de eeuwigheid. Over de late zelfportretten van Rembrandt schreef Wolkers ook gedichten, te vinden in de bundel Wintervitrines.

Het gedicht over Rembrandts zelfportret met cirkel op de achtergrond, de cirkel der voleinding, eindigt zo: 'Een kraai krast dat het is volbracht./ Ik sluit mijn mond en geef geen kik./ Dit is de dood en dat ben ik.'

Vanwege zijn liefde voor de schilderkunst wilde Wolkers wel meewerken aan onze fotoportret-productie. Voor M is de tentoonstelling in het Mauritshuis aanleiding geweest om fotograaf Koos Breukel een aantal portretten van hedendaagse Hollanders te maken.

Op de tentoonstelling hangen portretten van verschillende voc-koopmannen, al of niet met de hoed zwierig op het hoofd.

Als hedendaags equivalent van deze kooplieden vroegen we de directeur van Royal Dutch Shell, Jeroen van der Veer. Omdat Shell de expositie sponsort, zegde hij toe. Honderd jaar geleden werd de basis gelegd voor Royal Dutch Shell, legt Van der Veer uit. 'Daarom sponsoren wij deze tentoonstelling in de twee alliantiesteden van Shell, London en Den Haag. Deze tentoonstelling, die eerst in Londen te zien was, brengt de ontwikkeling in beeld van de portretschilderkunst in de 17de eeuw en biedt een blik op levens, relaties en sociale netwerken van die tijd.'

Koos Breukel (44) is portretfotograaf. Onlangs verscheen zijn boek Onder fotografen, met portretten van 55 collega-fotografen.

Hij wordt vertegenwoordigd door galerie Van Zoetendaal in Amsterdam.