De hoofdtaak van de EU hoort nog niet tot de algemene basiskennis

Meer kennis over de gevolgen van open grenzen doet de kiezers positiever stemmen over Europa, ontdekt Maarten Huygen.

Mij verbaast de ongeïnformeerdheid over de Europese Unie waarover in het 21minutenonderzoek vragen zijn opgenomen. De eenvoudig te omschrijven hoofdtaak van de EU, vrij verkeer van personen en goederen, zou iedereen in het hoofd moeten hebben. Toch hoort het nog niet tot de algemene basiskennis. Het kabinet heeft weinig moeite gedaan voor verbetering. Dan kan het ook gebeuren dat de invullers hun antwoorden anders motiveren dan de opstellers van de vragen voor ogen hadden.

De vijf mensen die ik sprak, hadden minstens een middelbare opleiding, konden zich helder uitdrukken, volgden het nieuws, meestal in de krant. Toch hadden ze vaak niet goed in de gaten waartoe Europa dient. Veel taken zijn moeilijk uit te leggen. Het nieuws gaat over taaie materie als kartelwetgeving, concurrentie en markttoezicht. Je moet er als burger op vertrouwen dat specialisten het goed zien.

In de belangrijke onderwerpen van medicus Stuijfzand ( zorg, onderwijs en criminaliteit) speelt Europa geen grote rol. Denice Goddard, die een abonnement op de Volkskrant heeft, kon eerst niet zeggen wat de taak van Europa is. Het nieuws over de EU slaat ze meestal over. „Ik lees het alleen als er een boeiende kop boven staat”, zegt ze. En het is moeilijk om boeiende koppen te zetten boven economisch Europees nieuws. Belangrijke zaken zijn nu eenmaal vaak niet boeiend. Wat moet een leek met de ingewikkelde kartelwetgeving en uitspraken van het Europees Hof? Het economische karakter van Europa wordt ook bezwaarlijk gevonden. „Het lijkt wel of Europa alleen op economisch gewin uit is”, vindt Harmen Mooibroek. Ook ‘de anonieme vrouw’ vindt dat alles moet wijken voor de economie.

In de tijd van het referendum miste Goddard nieuws over de Europese Grondwet op tv. „Ik zat bijna elke avond klaar voor Nova, Netwerk,de talkshows. Ik zag wel veel straatinterviews van ‘wat vindt u er van?’ Inhoudelijk werd er niet op ingegaan.”

Markoen Flos, volgens eigen zeggen ‘nieuw conservatief’ is, maar bereid tot wijziging van zijn standpunt op grond van argumenten, is sceptisch over Europa: „Ik heb het gevoel dat het meer kost dan dat het oplevert. Maar ik ken de tegenargumenten niet.” Als ik vraag naar zijn eigen ervaringen met de grensposten die hij in zijn jeugd nabij Veldhoven meemaakte, wordt hij enthousiaster. Vroeger moest hij de instrumenten voor de band waarmee hij in België oefende nog wekelijks over de grens smokkelen. Nu passeer je de grens zonder het te merken. Aan de andere kant stelt hij vast dat er aan de Franse grens wel op drugs wordt gecontroleerd. En in België was het zwaardere vuurwerk vrij verkrijgbaar maar in Nederland niet. Inmiddels hebben Nederland en België dat overigens geüniformeerd. Als hij over deze praktijkvoorbeelden praat, begint hij plotseling over een ‘sterk Europa’. „Ik vertrouw er een beetje op dat het sterker wordt”, zegt hij. In het eerste referendum stemde hij tegen, maar als er ooit een tweede referendum komt, zou hij zich misschien wel laten overtuigen om voor te stemmen. „Ik wil best de discussie aangaan, maar ik heb er te weinig bagage voor”, zegt hij.